Sayılar yükseliyor eşitsizlik büyüyor

Müzik artık sadece duygularla değil, verilerle de konuşuluyor. Spotify, geçtiğimiz günlerde Türkiye’ye dair ilk yerel Loud&Clear raporunu yayınladı ve sektörün kalp atışlarını sayılarla önümüze serdi. Dijital ekonominin şeffaflıktan en çok kaçındığı dönemlerde bu adım, belki de beklenenden daha çok şey söylüyor.

Rapora göre 2024 yılında Türk sanatçılar sadece Spotify’da 2 milyar TL’nin üzerinde gelir oluşturdu. Bu, müzik endüstrisi açısından büyük bir kazanım gibi görünse de alt metinleri okuduğunuzda başka bir tabloyla da karşılaşıyorsunuz. Örneğin 1 milyon TL’nin üzerinde gelir oluşturan sanatçı sayısı, 2021’e kıyasla neredeyse üç katına çıkmış. Bilmeyenler için küçük bir not, dinleme başına elde edilen gelirler bir havuzda toplanarak en çok dinlenenden alta doğru dağılıyor.

Spotify’ın Türkiye’deki Top 50 listesinde yer alan şarkıların yüzde 90’ından fazlası Türk sanatçılara ait. Bu veri, yerel müziğin hâlâ güçlü bir dinleyici tabanı olduğunu gösteriyor. Yalnızca 2024’te, kullanıcılar yaklaşık 100 milyon adet Türk sanatçılı çalma listesi oluşturmuş. Rakam etkileyici. Ama bu başarının arkasında algoritmaların ve playlist politikalarının nasıl çalıştığı sorusu da sessizce büyüyor.

Türkiye sınırları içinde yükselen bu başarı, yurtdışında da yankı bulmuş. 2024 boyunca Türk sanatçılar 289 milyon çalma listesine eklenmiş, bunun 191 milyonu yurtdışındaki kullanıcılar tarafından oluşturulmuş. Gelirlerin yüzde 50’sinden fazlası Türkiye dışındaki dinlemelerden geliyor. Bir başka deyişle: Türkçe müzik, yalnızca Türkiye’nin değil, dünyanın da ritmini yakalamaya başlıyor.

Ancak bu veriler müzik dünyasının tamamını yansıtıyor mu? Hayır. Bu tablo daha çok Spotify’ın güçlü olanı nasıl daha görünür kıldığına, algoritmanın kimi yukarı taşıyıp kimi filtrelediğine dair fikir veriyor. Yani bu başarılar kadar “sistemin dışına düşen” sanatçılar da konuşulmalı.

Elbette bu noktada hakkını vermek gerek: Spotify, sanatçı keşfini odağına aldığını vurguluyor. 2024’te 2.8 milyar kez Türk sanatçılar ilk kez dinlendi. 3.300’e yakın sanatçı Spotify editoryal listelerine dahil edildi. Ama listeye alınmayanlar, algoritmanın dışında kalanlar da bu hikâyenin bir parçası.

Özetle bu veriler umut verici. Türkçe müzik, globalde ciddi bir etki alanı oluşturuyor. Ama aynı zamanda sektörün iç dengeleri, gelir eşitsizlikleri, algoritma şeffaflığı ve yerel yapımcının görünürlüğü gibi kritik meseleler hâlâ çözümsüz.

Müzik yalnızca bir ses değil, aynı zamanda bir sistem meselesi. Ve sistem konuşmaya devam ettikçe, biz de sadece “ne kadar dinleniyoruz” değil, “nasıl dinleniyoruz” sorusunu daha yüksek sesle sormaya devam edeceğiz.🤨