AYASOFYA’YI KISKANDIRACAK DERECEDE GÜZELDİR

İspanya’nın müziğinde, mimarisinde ve yaşam biçiminde Endülüs etkileri sonsuzdur. En büyük kalıntı, Kurtuba’dır; bugün Córdoba olarak bilinen bu şehir, manevi mirasıyla öne çıkar. Roma devrinden Seneca’nın memleketi olan Kurtuba, Müslümanlar devrinde Yahudi düşünürler (başta Maimonides olmak üzere) ve asıl büyük filozof İbn Rüşd ile temsil edilmiştir. Ortaçağ mistik İslam’ının önemli kaynaklarından biri Endülüs’tür.

786’da Kurtuba Camii’nin temeli atıldı. Ortaçağ Avrupa’sında yüzlerce yıl süren katedrallerin inşasının aksine, bu cami çok kısa zamanda tamamlandı. 8. yüzyılın sonunda yeryüzü sanatının en büyük eserlerinden biri ortaya çıktı. Bu ulu caminin tavan süslemeleri, Bizans’ın en parlak mozaik işçiliğini barındırır; Ayasofya’yı kıskandıracak derecede güzeldir. İçindeki sütun ormanı, mimari bir harika olmanın ötesinde insanı derin bir tefekküre ve tecerrüde sevk eder.

15. yüzyılın sonunda Endülüs tamamen Hristiyanların eline geçtikten sonra -ki buna Reconquista (Yeniden Fetih) denir- ünlü Şarlken dönemindeki ilk büyük mimari skandal burada yaşandı. Mescidin tam ortasına binayı yıkmadan bir katedral inşa ettiler. Çirkinliği öyle barizdi ki, Şarlken’in kendisi bile bunu gördü; küçümseyici ifadeler kullandıktan sonra bir daha uğramadığı rivayet edilir.

YANGINDAN SONRA ANLAYIŞ DEĞİŞMELİ

Bugün orayı gezerseniz, hem simetriyi hem de sütun ormanını bozan bu katedrali görürsünüz; hâlâ ayin yapılmaktadır. Daha önce de belirttiğim gibi, bu tür örnekleri takip etmek durumunda değiliz. Ayasofya’nın hiçbir yeri değiştirilmedi; ufak ilaveleri de 1934’te örttük. Kurtuba Mescidi’ndeki asıl facia ise güney tarafındaki köşedeki şapeldir. İçeri girip sütun ormanına bakmak istediğinizde, kilisenin görevlisi gelir ve “Burası kilise mihrabı, sırtınızı dönmeyiniz” der.

İhmalin ve saygısızlığın sonucu geçtiğimiz iki hafta önceki yangında görüldü. Restorasyonun çok uzun süreceği söyleniyor. Ne kadar başarılı olacağı ise meçhul. Kurtuba enteresan bir şehirdir; yerli halk aslında eski kültüre iltifat eder. Hatta şehrin içinde ihtida etmiş bir Müslüman cemiyet de yaşar. İbn Rüşd adına bir akademi vardır ve burada İslami kültürel faaliyet gösterildiği bilinir. İspanya’nın genel havası içinde Kurtuba Camii’nin yönetimi ve eski mirasın korunması konusunda farklı anlayış ve tutumlar vardır. Belki bu yangından sonra bunu değiştirme ihtiyacını hissedebilirler.