Airbus asrın paniğini bitirdi

Elbette asrın paniği dediğimiz olay havacılık dünyasında yaşandı. Sorun A320 ailesinden 6 bin adet uçağı etkiliyordu. Uçaklar uçuş sırasında otopilottayken aniden burnunu aşağı verdi ve irtifa kaybetti. Bu, yeterli bir panik sebebiydi. Airbus’ın bütün yazılımcıları sorunun merkezine ulaştı, çözümü buldu. Ve çoğu uçuşta olan uçaklarda panik çıkmadan hızla operatörlere iletti. Bir kaos önlendi. Üstelik Şükran Günü nedeniyle uçuşlarda özel bir yoğunluk vardı. İşte olayın detayları...

TARİH 30 Ekim 2025. Amerikan JetBlue şirketine ait A320 uçağı Meksika Cancun-Newark seferini yaparken anormal bir durum yaşandı. Bu bir uçuş kontrol sorunuydu. Uçak otopilotta yaklaşık 7 saniyede 100 feet irtifa kaybetti. (Yaklaşık 30 metre) Pilotlar Tampa’ya divert ettiler. Olay sırasında 20 yolcu yaralandı, hastaneye kaldırıldı.

Yapılan incelemelerde sorunun kaynağı olarak ‘yoğun güneş radyasyonu nedeniyle veri bozulması’ ihtimali öne çıktı. Yani uçuş kontrol sistemi bundan etkilenmişti. Bu oldukça alışılmadık bir olaydı.

Pilotlar hızla merkezlerine olayı rapor ettiler. Havayolu şirketi de bu durumu hızla Airbus’a iletti. Şirketin kriz merkezi bir anda alarm ilan etti. Yazılımcılar yoğun bir mesaiye girdi.

Elbette akıllara hemen ürkütücü bir ihtimal olarak 737MAX uçaklarında yaşanan sorun geldi. Gerçi o sorun kalkıştan sonra ortaya çıkmış, iki uçağın düşmesine 300’den fazla can kaybına yol açmıştı. O da bir yazılım sorunuydu ve kalktıktan sonra uçaklar hızla burun aşağı vermişlerdi. Bunun akıllara gelmesi zaten büyük bir panik nedeniydi. Burnu aşağı verme, irtifa kayıpları yeterli panik nedeniydi zaten.

6 BİN UÇAK

Airbus’ın ticari olarak büyük başarı kazanan A320 ailesinde (A319-A320-A321) tam 6 binden fazla yazılım sorunu çıkan uçak var. İlk belirlemelere göre sorun ortaya çıktığında 3 bin uçağın çoğu o sıralarda ya havada ya kalkışa hazırlanmakta ya da inişe geçmiş pozisyondaydı.

Şirket hiç zaman kaybetmeden ve olayı uzatmadan acil durum ilan etti. Avrupa havacılık Güvenliği ajansı (EASA) durumdan haberdar edildi. Ajans hemen Emergency AD yayınladı. Uçakların hızla yere çekilmesi ve yeni yazılımın (software updata) yüklenmesinin beklenmesi istendi.

Airbus zaten olaydan haberdar olur olmaz dakikalar içinde AOT (Alert Operators Transmission) yayınladı. Olabilecek sorunları açıkladı ve bu durumun neden olacağı aksaklıkları da sıraladı. ELAC bilgisayarı yani ‘Elevatör ve Alleron kompüter’, elektrikli uçuş sistemi kesin sorunun kaynağı olarak ortaya çıktı. Sorunu tetikleyen de güneş kaynaklı yoğun radyasyon olarak gösterildi. Airbus sorumluları hiçbir şeyi gizlemediler. Bu sayede havayolu şirketleri panik yapmadan verilen talimatlara uyarak beklemeye başladı. Ama hiçbir şey belli uçaklarda sanıldığı gibi uzun sürmedi. Hazırlanan yeni, -ki aslında eski yazılıma çok benzeyen yazılım- havayolu şirketleri tarafından ortalama 45 dakikada indirilerek hızla uçaklara yüklendi. Bu yükleme işlemi 2-3 saat sürdü. Ama 1.000 uçakta donanım değişikliği gerekti. Bu da uzunca bir bekleyiş gerektiriyor.