ESKİ VE YENİ İSTANBUL ARASINDAKİ FARK

Konstantin surları Yenikapı ile Unkapanı arasında uzanır. Genişleyen şehri Theodosius, 5. asırda inşa ettirdiği surlarla meydana getirdi. İstanbul hâlâ bunlarla yaşıyor; fakat estetik hakkını vererek kullanamıyor. İçindeki sakil belediye binaları, İstanbul Büyükşehir Belediye binası gibi, istimlak edilerek kaldırılmalıdır.

İkincisi, surların içi, yani tarihî Intra Muros, bugünkü perişanlığını doğrudan doğruya İstanbul belediyelerinin muhtelif tarihlerde yaptığı ya yolsuz ya da usulsüz işlemlere borçludur. Sur içi denen bölgedeki yolsuzluklarda kamu müesseselerinin suçu büyüktür. Maalesef İstanbul Üniversitesi de bunlardan biridir. 1956’larda başlayan istimlak faaliyetleri, ki daha önce de benzeri işler yapılmıştı, şehrin tarihî toponomisini mahvetmiştir. İstanbul, bunları er veya geç tazmin edecek; fakat gelecek nesillere ağır bir yük olacaktır.

En mühim sorunu bizim nesil bulmuştur. Biz, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra doğan nesiller, başka bir İstanbul’da büyüdük. Bu mütevazı, hem de çok mütevazı bir İstanbul’du. Bunun da ulaşım dertleri vardı ama daha insani yapıdaydı. Kokan tramvay görmüyordum; tramvayda sarkıntılık vakaları anlatılırdı ama bugünkü gibi büyük bir problem hâline gelmemişti. Suyun çok daha az olduğu İstanbul’da bu kadar pislik görülmedi. Suyu verilmeyen apartman neredeyse hiç olmadığı hâlde, bu şehrin ahalisinin temiz bir şehirde temizliğe dikkat ederek yaşadığını söylemek mümkün değil.

Bugünkü İstanbul’da ‘varoş’tan bahsediliyor. Varoş, Macarca ‘sur dışı’ demektir. Eski İstanbul’un kenar mahallelerinde Yahya Kemal’in bahsettiği mütevazı hayatın zorlukları söz konusu olurdu. Şehir bir bütündü. Herkesin her yerde kendisine göre akrabası, hemşerisi, tanıdığı vardı. Bugün varoş dediğimiz geniş İstanbul’un halkı, öbür tarafla tamamen yabancı ve itici şartlar içinde. Lisanlar değişik, âdetler değişik. Ulaşım büyük bir problem. İstanbul bugün Japonya’nın Tokyo’su kadar nüfusa sahip ama tabii ki Tokyo’nun düzenli işleyişine sahip değil. Şu anda belki Kahire’yi de geçti. Kahire’ye göre çok düzenli. Ulaşım sistemi var ama nasıl işlediği tartışılır. Millî gelir ortalaması fert başına daha yüksek olabilir fakat sınıflar arasındaki uçurumun kapalı olduğuna dair iddialar tartışmalıdır.