İRAN NEDEN DİRENİYOR

- Çoklu aktör ve Dini Lider Hamaney’in politikasının yanı sıra tehdit altında yapılan anlaşma, zaaf olarak da görülüyor.

- Nükleer program konusunda sınırlı adımlar atabileceğini kapalı kapılar ardında dile getiriyor. Ama bunun karşılığında somut ve hızlı yaptırım gevşemesi talep ediyor. ABD’nin talep ettiği diğer dosyaları ise şimdilik konuşmak istemiyor.

-ABD ise önce İran’ın geri adım atmasını istiyor. Müzakereleri ise tüm başlıkları içeren bir paket olarak görüyor.

Düğüm tam da burada.

İSRAİL MASADA YOK AMA MASAYI ETKİLİYOR

- İsrail bu görüşmenin doğrudan tarafı değil. Ama Washington’daki hiçbir İran dosyası, Tel Aviv hesaba katılmadan okunamaz.

- İsrail’e göre sorun yalnızca nükleer silah değil, İran’ın niyeti. Netanyahu yönetimi, eksik ya da geçici bir anlaşmanın İran’a zaman kazandıracağını düşünüyor.

ANKARA AÇISINDAN ENDİŞELER

- Eğer İran, İstanbul toplantı formatını kabul etseydi doğrudan ve dolaylı görüşmelerle her başlıkta bir adım atılmış olacaktı.

- Sonraki hedef ise bunun bir mekanizmaya bağlanmasıydı.

- Ankara’ya göre bölgesel bir savaş; güvenliği doğrudan etkiler, enerji fiyatlarını yükseltir ve yeni göç dalgalarını tetikleyebilir.

3 REEL SENARYO

Bu tür krizlerde temenniler değil, olasılıklar konuşur. Yarın yapılacak toplantının sonunda üç gerçekçi senaryo var:

1. Senaryo: Kontrollü Diplomasi – “Anlaştık” Denmeden Anlaşmak

Taraflar masadan büyük bir uzlaşı açıklamasıyla kalkmaz. Ancak:

Görüşmelerin devam edeceği ilan edilir. Tansiyon düşürücü açıklamalar yapılır.

Askeri tehdit dili geçici olarak rafa kalkar. Bu, İran’a “vurulmayacağı”, ABD’ye ise “oyalanmadığı” hissini verir. Diplomasi kazanmış gibi görünür ama aslında zaman kazanılır.

2. Senaryo: Masada Kopuş – Ama Sahada Değil

Görüşmeler sert geçer, taraflar temel konularda anlaşamaz. Ancak masadan kalkılsa bile:

ABD hemen askeri adım atmaz. İsrail tek başına hareket etmez. İran da ani bir tırmanmaya gitmez. Bu senaryoda kriz donar. Gerginlik sürer ama patlamaz.

3. Senaryo: Diplomasi Çöker, Sahne askere Kalır

Riskli ama mümkün senaryo. Görüşme başarısız olur. Tarafların müzakere başlıklarında uzlaşamadığını düşünürsek gerçekçi bir senaryo olarak ortaya çıkıyor. ABD politikası sertleşir. İsrail “bekleyemeyiz” der. ABD’den askeri bir hamle gelir. İran’ın cevap vermesi durumunda gerilim artar, bölgesel sorun büyür.

İşte Ankara’nın asıl fren koymak istediği tablo tam da bu idi. Ancak İran son dakika oyunu ile Ankara’nın bu fren mekanizmasına bir anlamda engel oldu.

SONUÇ

Bu satırlar yazıldıktan sonra akşam saatlerinde Axios, ABD’nin yer değişikliği talebini kabul etmemesi nedeniyle Umman toplantısının iptal edildiği yönünde bir kulis haberi yazdı. Haber şaşırtmadı çünkü taraflar masaya aslında oturma şartları konusunda bile anlaşamamıştı. İlerleyen saatlerde ise masanın yarın kurulacağı açıklandı.

Ortadoğu’da bazen en büyük başarı, felaketi önlemektir. Bu felaket Türkiye ve bölge ülkelerinin varlığı ile önlenebilirdi. İran inat etmeseydi İstanbul’daki masa kurulabilir ve doğrudan-dolaylı görüşmelerle bir kapı açılabilirdi. Bu saatten sonra gözler süreçle ilgili yapılacak resmi açıklamalarda, ABD’nin olası askeri operasyonunun ne zaman ve ne kapsamda yapılacağı ve İran’ın karşılık verip vermeyeceğinde olacak. Pandora’nın kutusu ne yazık ki bir kez daha açılıyor.

🤫