KARANLIK YÜZDE KARTELLER

Ülke ekonomisinin beyaz yüzü böyle. Gelelim karanlık yüzüne yani kartellere.

Meksika’da karteller artık sadece uyuşturucu kaçakçılığı yapan yapılar değil. Bugün akaryakıt hırsızlığından madenciliğe, tarımdan lojistiğe kadar uzanan çok sektörlü bir kayıtdışı ekonomi kurmuş durumdalar. Pemex boru hatlarından çalınan yakıt, milyarlarca dolarlık bir piyasa oluşturmuş. Pek çok kalemden de haraç alınıyor. Mesela, Michoacán’da avokado üreticileri ton başına “koruma parası” ödüyor. Bazı eyaletlerde kamyonlar, yol vergisi vermeden hareket edemiyor. Devletin zayıf olduğu bölgelerde karteller fiilen vergi topluyor, fiyat belirliyor ve kimin üretim yapacağını söylüyor. Bu yapı yatırım maliyetini artırıyor, küçük işletmeleri kayıt dışına itiyor ve yerel enflasyonu yukarı çekiyor.

ROBIN HOOD GİBİLER

Çok ilginç bir ayrıntı daha... Karteller Meksika’da aynı zamanda işveren pozisyonunda. Robin Hood misali zenginlerden topladıkları haraçlarla yoksul bölgelerde iş sağlıyor, nakit dağıtıyor ve yerel ekonomiyi döndürüyorlar. Kısa vadede bir tür kayıtdışı refah mekanizması yaratıyorlar. Bu yüzden halkın bir bölümünün desteğini aldıklarına da şüphe yok!

Ancak kartellerin Meksika ekonomisine maliyeti bayağı ağır. Güvenlik maliyetleri, sigorta giderleri ve lojistik riskler nedeniyle şirketlerin operasyon maliyetleri her yıl daha da artıyor. En önemlisi haraç ödeyen işletmeler vergi sisteminden çıkıyor. Bu da kamu gelirlerini ciddi biçimde azaltıyor. Tarım ve taşımacılıkta kartel kontrolü, yerel fiyatları yukarı çekiyor. Bu nedenle ülkede ayrı ayrı bölgesel enflasyon var. Çalınan akaryakıt ve yasa dışı ticaret, devletin vergi tabanını daraltıyor. Sınır bölgesi dışında güvenlik riski yüksek bölgelerde yatırım yapılmıyor. Bu da bölgeler arasındaki kalkınma farkını daha da derinleştiriyor.

Özetlersem; Meksika’nın beyaz yüzünde ABD’ye entegre, yüksek hacimli, görece güvenli bir sanayi ekonomisi var. Karanlık yüzünde ise devlet otoritesinin zayıf olduğu bölgelerde kartellerin yönettiği paralel bir ekonomi.

Ülkedeki son çatışmalara geniş bir açıyla bakmakta fayda var.

Meksika, bir taraftan fabrikalarıyla küresel güç olmaya çalışırken bir taraftan da paralel vergi toplayan, iş ve fakir bölgelerde refah sağlayan yapılarla yaşamaya devam edecek mi etmeyecek mi? İşte bütün mesele bu...