Dünya ekonomisinin en dar boğazı: HÜRMÜZ

Dünya ekonomisinin bazen görünmeyen ama her şeyi belirleyen birkaç dar noktası vardır. Çanakkale Boğazı, İstanbul Boğazı, Süveyş Kanalı, Panama Kanalı... Ve belki de en kritik olanı: Hürmüz Boğazı.

Bugün küresel enerji sisteminin kalbi tam da bu dar su yolunda atıyor.

İran’ın güney kıyısındaki dar su yolu olan Hürmüz Boğazı’ndan her gün yaklaşık 80 petrol ve doğalgaz tankeri geçiyor. Dile kolay dünya petrolünün 5’te 1’inden bahsediyoruz.

New York Times tarafından yapılan analizine göre pazartesi günü boğazdan iki petrol ve doğalgaz tankeri geçmiş. Sonraki günlede ise sadece bir tanker daha... İran geçişin tamamen durduğunu iddia ediyor. Hatta 10 petrol tankerinin imha edildiğine ilişkin haberler de var.

Tahran’dan gelen sert tehdit etkisini göstermiş gözüküyor:

“Hürmüz’den geçen petrol tankerleri hedefte...”

Bu noktada ABD Başkanı Donald Trump’ın boğazdan geçecek gemilere iki vaadini hatırlatalım.

1.  Gerekirse ABD Donanması’nın boğazdan geçen tanker konvoylarına refakat eder.

2.  ABD hükümetinin bölgedeki nakliye şirketlerine “siyasi risk sigortası” sağlar.

Bu iki hamle aslında küresel ticaretin sinir sistemini korumaya yönelik olduğuna şüphe yok. Çünkü mesele sadece petrol değil.

Her gün yaklaşık 160 gemi Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Petrol tankerleri, LNG gemileri, konteyner gemileri, otomobil taşıyıcıları... Kısacası dünya ticaretinin dev metal konvoyu bu dar kapıdan geçerek Asya ile dünya pazarlarını birbirine bağlıyor.

Üstelik, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın enerji ihracatının büyük bölümü bu hatta bağlı.

Yani Hürmüz sadece bir boğaz değil.

Dünya ekonomisinin en hassas damarlarından biri.

Peki Trump’ın açıkladığı iki vaat, gemilerin Boğaz’dan geçmesine yetecek mi, yani etkili olacak mı?

ABD Donanması tanker konvoylarına ilk kez eşlik etmeyecek. 1980’lerin sonunda İran–Irak savaşı sırasında tanker savaşları yaşanmış, ABD donanması Körfez’de benzer bir refakat sistemi kurmuştu. Tankerler yine geçmişti, petrol akışı yine sürmüştü.

Bu kez durum biraz farklı. Uzmanların dikkat çektiği noktalar önemli:

“İran’ın deniz stratejisi büyük donanmalarla savaşmak üzerine kurulu değil. Küçük hızlı botlar, mayınlar, insansız araçlar ve sürpriz saldırılar üzerine kurulu bir “asimetrik deniz savaşı” doktrini var. Bu yüzden Hürmüz’de asıl mesele boğazın tamamen kapanması değil. Asıl mesele sürpriz saldırı riskinin yükselmesi.”