HÜRMÜZ’ÜN SİGORTA İLE ZORLU SINAVI

Peki, sigorta bu kadar mı önemli? Kimileri, ‘ne olacak sigortasız gitsinler’ diyor. Savaş başladığından bu yana televizyonlara çıkıp savaş, ticaret, Hürmüz Boğazı hakkında yorum yapanların bir kısmı bu tür konuşmalar yapıyor. O iş, öyle değil.

Gemilerin hem gövde sigortası hem de savaş teminatını da içeren P&I denilen sorumluluk sigortası olmadan hiçbir gemi ne limandan çıkabilir, ne limana girebilir, ne denizde yol alabilir. Sigorta olmadan gemi kiralama sözleşmeleri anında iptal olur. Gemi sahipleri sigorta olmadan geminin hareket etmesine izin veremez. Sigorta olmadan gemi petrol, doğalgaz olmak üzere hiçbir nakliyeyi yapamaz, taşıyamaz, limana sokamaz. Finans kuruluşları sigorta olmadan kargo finansmanına destek veremez. Hatta öyle ki, sigortasız gemide çalışacak ne kaptan bulunur ne de mürettebat. Sigorta bu kadar önemli.

Bilmeyenler için söyleyeyim, gemi sigortaları da başta Londra olmak üzere Batı’daki 12 tane deniz sigortacısının tekelindedir ve bunlara P&I Kulüpler denir. Sigortalı gemi zarar görürse de sigorta şirketleri gemi başına; sorumluluk, çevreye verdiği zarar, savaş riski dahil 1.6 milyar dolar tazminat ödemekle sorumludur. Bir tankerin bedeli ise 120 milyon doların üzerindedir. Özetle, gemi sahibi 120 milyon doların üzerinde bedele sahip gemiyi sigorta olmadan yerinden kıpırdatamaz. Hiçbir sigorta şirketi de savaş ortamında füzelerin üzerinden geçtiği bir bozda gemi başına 1.6 milyar dolar tazminat ödemek istemez.

ABD SORUMLULUĞU ÜSTLENDİ

Bu nedenden dolayı Hürmüz Boğazı kilitlenince ABD Başkanı Trump, ABD Uluslararası Kalkınma Finans Kurumu’nun (DFC) Körfez’deki gemilere siyasi risk sigortası yapma ve sigorta için de 20 milyar dolarlık teminat sağlaması talimatı verdi. İki gün önce de bu sigortanın detayları açıklandı. Buna göre, Amerikan reasürans şirketleri konsorsiyum oluşturacak, Hürmüz Boğazı’ndaki gemilerin gövde, sorumluluk (P&I) sigortalarının yanı sıra taşıdıkları yük için de savaş teminatı verilecek. Ancak her gemi sigortalanmayacak, ABD’nin belirlediği kriterlere uyan gemiler bu sigortadan yararlanabilecek. Bu sigorta Hürmüz’ün kilidini çözer mi? Uzmanlara göre, uluslararası deniz sigortacıları devreye girmediği müddetçe 20 milyar dolarlık sigorta teminatı derde deva olmaz.

HAYALET GEMİLER NASIL GEÇİYOR?

Peki, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemiler yok mu? Var ve bunlara uluslararası denizcilik literatüründe ‘hayalet gemi’ ya da ‘gölge filo’ diyorlar. Bunların nasıl yol aldıklarını da çok basit anlatayım. Eski bir gemi alınıyor, paravan şirketler aracılığı ile tescil ettiriliyor, adı sanı duyulmayan bir sigorta şirketinden sigorta yaptırılıyor, gemiler yola çıkıyor, yoldayken transponderi (verici-yanıtlayıcı) kapatıyor, tüm haritalardan kayboluyor. Denizde çoğunlukla gemiden gemiye transfer yoluyla petrol naklediliyor ve alıcı kimse yerine ulaştırılıyor. Eğer gemi batar, zarar görürse, petrol sızıntısı olursa zararı karşılayacak sigorta şirketi ortalarda pek olmuyor. Olayı en basit haliyle anlattım, teknik detaya girmedim. İşte, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerin bir kısmı bu hayalet gemiler.

Özetleyecek olursam; Hürmüz Boğazı’nı kilitleyen sigorta sistemidir, kilidi açacak olan da yine sigorta sistemidir. Sigorta şirketleri sigortayı yapmazsa; istediğiniz kadar ‘ben Hürmüz’ü açtım, hadi geçin’ deyin; hiçbir gemi sahibi gemiyi yerinden kıpırdatmaz, kıpırdatamaz.