DOĞALGAZ SIKINTISI

Reuters’a göre bazı fiziki kargolarda fiyatlar 150 dolar/varile dayandı; Avrupa jet yakıtı 226.40 dolar/varil, dizel ise 203.59 dolar/varil seviyelerine çıktı. Yani rafineri ve taşımacılık zincirinin günlük maliyeti katlanıyor. Doğalgaz ve LNG tarafında tablo daha da kırılgan. Reuters, LNG fiyatlarının savaşın başlamasından bu yana geçen haftaya kadar yüzde 80’den fazla arttığını; Hürmüz’ün normalde küresel LNG akışının yaklaşık beşte birini taşıdığını yazmıştı. Bu noktada başta Katar olmak üzere bazı ülkelerin İran saldırılarıyla kaybettiği rafinerilerini de hesaba katmak lazım. Barış halinde bile bu rafinerilerin devreye girmesi yıllar alacak.

NAVLUN KATLANIYOR

Yine Reuters, Körfez taşımacılığı için savaş riski primlerinin bazı durumlarda %1000’e kadar arttığına dikkat çekmişti. Orta Doğu-Çin VLCC navlunu 423,736 dolar/gün ile rekor fiyata ulaşmıştı.

Buna bir de hava taşımacılığı eklendi. Reuters’a göre bazı hava kargo hatlarında fiyatlar yüzde 70’e kadar arttı; jet yakıtı savaşın başından itibaren yaklaşık ikiye katlandı. Cathay Pacific şimdiden uçuş kesintilerine gitti. Yani savaşın faturası artık sadece tankerle taşınan petrolün değil, yolcu bileti, e-ticaret teslimatı ve ilaç lojistiğinin içine de girmiş durumda.

ÇİFTÇİLER ÇARESİZ

Gıda ve gübre tarafı ise gecikmeli ancak acı biçimde geliyor. Üre gübre fiyatları yaklaşık 80 dolar/ton arttı. DAP fiyatları da yaklaşık yüzde 20 yükseldi. Gübre ve yakıttaki artışlarla çiftçiler üretim maliyetlerinde yüzde 20-30 artış, üretimlerinde ise yüzde 5-10 düşüş bekliyor.

İSTİKRAR TEHLİKESİ

Özetlersek petrol fiyatlarındaki artış şimdiden Mısır’dan Pakistan’a kadar ülkelerde para birimleri, rezervler ve borç dinamikleri üzerinde baskı yarattı bile. IMF 20-50 milyar dolar ek acil destek ihtiyacı beklediğini açıklamıştı. 

Savaş uzadıkça maliyet sadece savaşan ülkelerde değil, küresel çapta ekonomilerde özellikle de zayıf ekonomilerde ağır biçimde hissedilecek. Borç, kur krizleri sosyal istikrar krizlerine dönüşecek. Savaş sadece cephede ilgili ülkeleri yakmakla kalmayacak. Dünya uzayan savaşın bedelini her gün, ağır şekilde ödeyecek.

PİYASALAR VE YATIRIMCI NE OLUR?

SAVAŞIN uzaması finansal piyasaları da sarsacak, paranın yönünü değiştirecek. Kimi varlıklar “güvenli liman” diye yükselirken, kimileri doğrudan baskı altına girmeye devam edecek. Belirsizlik artacak, risk iştahı daha da azalacak. Faizler yükselecek, borsalar düşecek.