‘Gizli iş birikmesi’

Araştırmacılara göre bu durum yöneticilere bir rüya gibi gelebilir ancak yapay zekâ hevesinin uzun vadede sağlıksız sonuçlar doğuracağı öngörülüyor: “İlk heyecan dalgası dindiğinde çalışanlar, iş yüklerinin sessizce büyüdüğünü ve omuzlarındaki onca işi bir arada yürütmekte zorlandıklarını fark edebilirler. Bu ‘gizli iş birikmesi’yse zamanla zihinsel yorgunluğa, tükenmişliğe ve karar verme yetisinin zayıflamasına neden olabilir. Başlangıçta yaşanan o büyük verimlilik patlaması; yerini düşük kaliteli işlere, personel kaybına ve çeşitli operasyonel krizlere bırakabilir.”

Peki, organizasyonlar yapay zekâyla beliren bu illüzyonun ve gizli tehlikenin önünü nasıl kesebilir? Makalede alınabilecek önlemlere de değinilmiş. Bunlar arasında özellikle büyük kararlar öncesinde sağlıklı düşünebilmek adına ‘kasten duraklamalar’, yapay zekâ çıktılarına boğulmayı önleyebilecek ‘sekanslama’ (sıralama) tekniği ve bence en önemlisi, insan bağlantısını ve farklı görüşlerden beslenmeyi öne çıkaran ‘insanla topraklama’ yaklaşımı var. Ayrıntıları hbr.org ‘AI Doesn’t Reduce Work-It Intensifies It’ (Yapay Zekâ İşi Azaltmıyor-Yoğunlaştırıyor) başlıklı makalede bulabilirsiniz.

Verimliliği nasıl sabote ediyor?

Araştırma kapsamında yapay zekâyla anlık performansı artırırken uzun vadede verimliliği sabote edebilecek haller tanımlanmış.

◊ Bunlardan ilki ‘görev genişlemesi’. Yapay zekânın farklı uzmanlık alanlarındaki bilgileri sebebiyle çalışanlar, önceden başkalarına ait olan görev ve sorumluluk alanlarına dahil olmaya başlamışlar. “Ürün yöneticileri ve tasarımcılar kod yazmaya girişti; araştırmacılar mühendislik görevlerini devraldı. Kurum genelindeki bireyler, geçmişte dışarıdan destek aldıkları, erteledikleri ya da kaçındıkları işleri bizzat yapmaya yeltendi.” Yapay zekâ sayesinde kapsama alanının genişlediğini ve zihinsel güç desteği bulduğunu düşünen çalışanlar, normalde ek personel alımı gerektirecek işleri bile yapmaya başlamışlar. Diğer yandaysa zincirleme etkiler gerçekleşmiş; örneğin yazılım mühendisleri kendilerini ‘vibe-coding’le (sadece yapay zekâyla kod yazmak) ilgilenen mesai arkadaşlarına koçluk yaparken veya yarım kalan teknik işleri tamamlarken bulmuşlar.

◊ İkinci sıradaysa ‘iş ve yaşam arasındaki çizgiyi belirsizleştirmek’ geliyor. Yapay zekâ işe başlama adımını çok kolaylaştırdığı için çalışanlar molalarına küçük işleri sıkıştırmaya başlamışlar. Bunu biraz ‘doomscrolling’ yapmaya benzetiyorum. Hani Instagram’a iki dakika bakıp çıkamayız, girersek kalırız ya... “Bu eylemler zaman içinde doğal duraksamaların azaldığı ve işin hayatın her anına yayıldığı bir çalışma düzeni yarattı. Sohbet havası da durumu pekiştirdi; bir sisteme satır yazmak, resmi bir görev üstlenmekten ziyade mesajlaşmak gibi hissettirdiği için işin akşam saatlerine veya sabahın erken vakitlerine sızması çok daha zahmetsiz hale geldi.” Sonuç olarak kimi çalışanlar, boş zamanın dinlenme hissini artık eskisi gibi vermediğini söylemişler.

Üçüncü olarak ‘çoklu görev (multitasking) artışı’ yapay zekâyla çalışmayı yoğunlaştıran faktörler arasında dikkat çekiyor. Çalışanlar, biraz da yanlarında yeni bir takım arkadaşı varmış gibi hissederek rafa kaldırılan görevleri yeniden canlandırmaya başlamışlar. Birçok yapay zekâ aracını paralel çalıştırmak, bir yandan manuel iş yaparken diğer yandan yapay zekâya alternatif ürettirmek gibi davranışlar içeren yeni bir çalışma ritmine girmişler: “Bu ortaklık hissi bir ivme kazandırsa da gerçekte yaşanan; dikkatin sürekli dağılması, yapay zekâ çıktılarını sıkça kontrol etme gerekliliği ve ucu açık görev sayısının durmadan artmasıydı. İşler verimli ilerliyormuş gibi görünse bile bu durum ciddi bir zihinsel yük ve sürekli bir şeyleri idare etme telaşı yarattı.” Sonuç itibariyle birçok çalışan, yapay zekâ öncesine göre aynı anda çok daha fazla iş yaptığını ve daha büyük bir baskı hissettiğini belirtmişler.