HABERİN HİYERARŞİSİ

Dünyadaki bütün gazetelerin bu sistemi deneyip hızlıca vazgeçmelerinin bir nedeni var. Habercilik açısından da problemli bir sistem bu. Hayatta her şeyin olduğu gibi haberin de bir hiyerarşisi var. Donald Trump’ın İran’a savaş ilan etmesiyle Galatasaray’ın sahasında yenilmesi aynı ağırlıkta değildir. Hele hele yeni başlayan bir dizi oyuncusunun Cihangir’de görülmesi “carousel” sisteminde yan yana, eşit ağırlıklıymış sunuluyor. Sırayla manşetleri kaydıran parmaklar aynı boyutta, benzer yazı tipleriyle, yan yana sunulan bu haberlerin beyne aynı önemde olduğu mesajını iletiyor.

Bir süre sonra okur neyin önemli neyin önemsiz olduğunu ayırt edememeye başlıyor. Hassasiyeti zedeleniyor, karar verme yeteneği zarar görüyor. Okan Buruk’un karısının yeni saç rengiyle Lübnan’da öldürülen 300 kişiye beynin verdiği tepki benzemeye başlıyor. Önce refleks olarak ikisine de sadece bakılıp geçiliyor, ardından kayıtsızlık, umursamazlık, ilgisizlik geliyor.

Geleneksel gazetelerde birinci sayfada yer alan haberlerin boyutu, yeri, manşet mi sürmanşet mi olduğu haberin hiyerarşisine göre belirlenmiştir. Gazetecinin bir işlevi de okur için neyin önemli olup olmadığına karar vermek, ona yol göstermektir.

Bu işi layığıyla yapanlar her gün okurların farkında olmadığı binlerce küçük karar verir. Bir haberin ne kadar uzun olup olmadığı, hangi ifadelerin kullanıldığı, fotoğrafın boyutu, açısı vs. birer matematik işidir.

Ancak Türkiye’deki siteler bu tasarımla gazeteciliğin en önemli silahlarından biri olan çerçevelemeyi yok etti. Dolayısıyla gazeteciliğin etkinliği de azaldı.

Bu çoklu manşet tasarımının tercih edilmesindeki birincil neden tık avcılığıydı. İnternet yayıncılığının ilk dönemi trafik savaşları üzerine kurulmuştu ve herkes en fazla tık’ı alabilmek için birbiriyle yarış halindeydi. Çıplak kadın galerileri, gel-gel yapan manşetler, “Gördüklerinize inanamayacaksınız,” diye tık avcısı başlıklarla okur kandırıldı. Ama herkesi sonsuza kadar kandıramazsınız, bir süre sonra bu formüller eskidi.

Örneğin Meta AI şimdi Facebook’ta paylaşılan tık avcısı manşetleri otomatik olarak özetliyor, siteye herhangi bir trafik göndermeden haberi kendi içinde tüketiyor. Yapay zeka devreye girmeden bile okurlar yorumlara bu tuzak manşetlerin içeriği bir-iki cümlede özetliyordu zaten.

Yapılan araştırmalar artık okurların kolay kolay her önüne gelene tıklamadığı, vaktini fotoğraf sektirerek geçirmek istemediği yönünde😐