'Uzaydaki göz' Pentagon’u korkuttu! Savaşın görünmeyen yüzü: Hayalet uçaklar ve savaş gemileri tehdit altında

Çin’in gelişen uydu sanayisi Pentagon’u alarma geçirdi. Çin’in uydu teknolojileri alanında kaydettiği gelişmelerin, Orta Doğu'daki Amerikan güçleri açısından bir tehdit potansiyeli taşıdığı belirtiliyor. Bu teknolojilerin, ABD’nin askeri ekipmanlarını tespit edilmeden saklamasını, hareket ettirmesini veya konuşlandırmasını iyice zorlaştıracağı konuşuluyor. Peki Çinli şirketlerin uydu teknolojileri İran’daki savaşı nasıl etkileyebilir?

ABD ve İsrail'in 28 Şubat’ta İran'a savaş açmasından bu yana çatışma bölgesinden Çinli şirketlerce elde edilen uydu görüntülerinin yayılması, bu uyduların Tahran ve ABD’nin diğer hasımlarına savaş alanında rehberlik sunma potansiyeli taşıdığı yorumlarını başlattı.

Çinli yapay zeka şirketi MizarVision geçtiğimiz günlerde sosyal medyadan yaptığı açıklamada, Amerikan uçak gemileri, F-22 hayalet uçakları ve B-52 bombardıman uçaklarının hareketlerini, uydu verilerini analiz eden yapay zeka kullanarak takip ettiğini iddia etti. Bu iddia da Pentagon’u alarma geçirdi ve ABD'nin bu tür verilerin Orta Doğu'da kullanılmasına ilişkin endişelerini arttırdı.

Pentagon'un Çin'in askeri gücüne ilişkin Aralık’ta yayımladığı değerlendirme raporunda, Çin merkezli ticari uydu firmalarının İran Devrim Muhafızları Ordusu ile ticari ilişkileri olduğu belirtildi. Pentagon konuyla ilgili ayrıntı vermedi, üstelik İran'ın askeri operasyonlarda Çin görüntülerini kullanıp kullanmadığı veya nasıl kullandığı da tespit edilemedi.

AMERİKAN ŞİRKETLER UYDU GÖRÜNTÜLERİNİ DURDURDU

Çin'in uzaktan algılama uydularının yetenekleri, bir Amerikan uydu operatörünün ABD hükümetinin talebi üzerine Orta Doğu'daki çatışma bölgesinden görüntü temin etmeyi süresiz olarak durdurduğunu açıklamasının ardından iyice gündeme gelmeye başladı.

Amerikan politikacılar, kaynağı ne olursa olsun ticari uydu verilerinin İran güçlerinin yararına olabileceği konusunda uyardılar yayınladı. Temsilciler Meclisi Çin Özel Komitesi Başkanı Milletvekili John Moolenaar geçtiğimiz günlerde Savunma Bakanı Pete Hegseth'e bir mektup göndererek, Orta Doğu'daki Amerikan güçlerinin MizarVision'ın uydu görüntüleri nedeniyle karşı karşıya kaldığı güvenlik riskleri konusundaki endişelerini dile getirdi.

Mektupta, MizarVision'ın Avrupalı Airbus'ın savunma ve uzay biriminden gelen verileri kullanmış olabileceğine ve aynı zamanda Çinli operatörlerden görüntü aldığına dair analiz ve raporlar yer aldı. Moolenaar, Pentagon'un Airbus'ın Amerikan güçleri için risk oluşturan uydu görüntülerini sağlamayı durdurduğuna dair güvence vermesini talep ettiği mektubunda şu ifadelere yer verdi:

“Amerikan güçlerinin hedef alınmasına imkan tanıyan ve Çin tarafından sömürülen ticari uydu görüntüleri acil bir tehdittir.”

Airbus, Moolenaar'ın mektubundaki iddiaları reddederek, mektubun “şirketin operasyonları ve ticari ilişkileriyle ilgili birçok yanlış bilgi içerdiğini” belirtti. Şirket ayrıca, “ilgili tüm yaptırımlara, ihracat kontrollerine ve uluslararası düzenleyici çerçevelere” uyduğunu ifade etti.

MizarVision ise verilerini nereden aldığını henüz açıklamadı. Bir Pentagon yetkilisi de konuyla ilgili sorulara cevap vermedi.

Kâr amacı gütmeyen uydu hizmeti Common Space'in kurucu ortağı Bill Greer son gelişmelere ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi:

“ABD'nin İran üzerinde ticari görüntüler konusunda süresiz kısıtlaması var, ancak Çinli şirketler aynı kısıtlamalara tabi değil. Dolayısıyla İranlılar ihtiyaç duydukları verileri almaya devam ediyor ama kamuoyu bunun dışında bırakılıyor.

Her iki tarafın da görüntüleri seçerek yayınlaması konusunda düşünmeliyiz. Uydu görüntüleri genellikle güvenilir ve doğrulanabilirdir fakat seçici yayınlamada, çok güvenilen bir mecra üzerinden yanlış hikayeler veya hikayenin sadece bir kısmı anlatılabilir.”

Çin devlet medyasına göre, Çin'in yörüngede 640'tan fazla ticari uzaktan algılama uydusu mevcut. Sektör analistleri, verileri toplamak için optik ve kızılötesi sensörlerin yanı sıra radar ve radyo dalgaları da dahil olmak üzere bir dizi teknolojinin kullanıldığı uzaktan algılama uydularında ABD'nin küresel piyasa lideri olduğunu söylüyor.

Washington geçmişte Çinli Chang Guang Satellite Technology şirketini, Yemen'deki Husi güçleri ve Ukrayna'daki Rus savaşçılar da dahil olmak üzere ABD'nin hasımlarına yardım etmekle suçlamıştı. Şirket ise bu iddiaları reddediyor. Biden yönetimi, Rus paramiliter örgüt Wagner’e uydu görüntüsü sağladığı iddiasıyla 2023’te Chang Guang'a yaptırım uygulamaya başlamıştı. Chang Guang, sorulara yanıt vermedi.

The Wall Street Journal’ın haberine göre, Çin’in uzaktan algılama uydularından elde edilen veriler, Çin'de ve başka yerlerde bulunan üçüncü taraf dağıtıcılar aracılığıyla kullanıcılara pazarlanıyor. Haberde, Çin devleti bünyesinde bulunan uydu operatörü China Siwei’e ve bu şirketle ortak olduğu ifade edilen Dubai merkezli uydu görüntüsü sağlayıcısı Xrtech isimli firmaya bir parantez açılmış. Xrtech, ABD’li olmayan tedarikçi statüsünü bir satış noktası olarak kullanarak, Orta Doğu, Afrika ve Asya'daki müşterilerine “ihracat lisansı gecikmesi olmaksızın” 130'dan fazla uydudan oluşan bir ağdan veri sağlayabildiğini belirtiyor. Devlet bünyesindeki Çin Havacılık ve Uzay Bilimi ve Teknolojisi’nin bir yan kuruluşu olan China Siwei ve Xrtech de ilgili soruları yanıtsız bıraktı.

SAVAŞ GEMİLERİNİN YERİNİ PAYLAŞIYOR

Çin'in Hangzhou şehrinde bulunan MizarVision, Orta Doğu'daki veya yakınındaki ABD savaş gemilerinin ve askeri uçaklarının konumlarının yer aldığı uydu verilerine ait yapay zeka analizlerini yayınlamak için sosyal medya platformu Weibo’daki hesabını kullanıyor. Şirket bu paylaşımları hem savaştan önce yapıyordu hem de savaş başladığından beri yapmayı sürdürüyor.

MizarVision'ın bazı Weibo paylaşımlarında, İran'a yönelik askeri operasyonlara destek veren USS Gerald R. Ford ve USS Abraham Lincoln uçak gemileri de yer aldı. En az geçen yıldan beri iki geminin hareketlerine ilişkin analizler yayınlayan şirket, İran savaşı başladığından bu yana savaş gemilerinin yerlerini gösterdiği iddia edilen uydu görüntülerini ve haritaları paylaşmaya devam etti.

MizarVision Mart ayındaki bazı paylaşımlarında ise, ABD bombardıman uçaklarının hareketlerini izlemek için yapay zeka analizi kullandığını belirterek, Birleşik Krallık'taki bir hava üssünden Akdeniz’e yapılan uçuşları ve Basra Körfezi'nden dönen uçakları gösteren haritalar yayınladı. Şirket ayrıca, Suudi Arabistan'daki Amerikan ordusuna ait uçakların yerlerini gösterdiğini söylediği haritalar da paylaştı.

MizarVision’ın ABD askeri güçlerinin hareketlerine dair görüntüleri sadece savaş alanıyla sınırlı değil. Şirket, geçen hafta yaptığı Weibo paylaşımında, uydu görüntülerinin Pakistan'daki bir hava üssünde hangar inşa edildiğini ortaya çıkardığını belirtti. The Wall Street Journal, MizarVision'ın iddialarını bağımsız olarak doğrulayamadığını yazdı.

Chang Guang ise, 150'den fazla uydudan oluşan ve Jilin-1 olarak bilinen Çin'in en büyük uzaktan algılama uydusu takımyıldızını işletiyor. Prestijli bir devlet araştırma enstitüsü olan Çin Bilimler Akademisi'nin desteğiyle kurulan şirket, ağını 300 uyduya çıkarmayı ve dünya üzerindeki herhangi bir konumun görüntüsünü 10 dakika içinde üretmeyi planladığını dile getiriyor.

Çin devlet medyası da Mart ayında, Chang Guang uydularının herhangi bir konuma günde 40 defa gidebildiğini açıklayarak, şirketin verilerinin yurt içinde ve yurt dışında tarım, ormancılık ve afet yardımı faaliyetlerini desteklemek için kullanıldığını belirtti.

Çinli başka bir şirket Zhuhai Aerospace Microchips Science & Technology de günde sekiz kereden fazla “ziyaret sıklığına” ulaşmayı amaçlayan bir uydu takımyıldızı inşa ettiğini kaydediyor. Bu da şirketin dünyanın herhangi bir yerine ait bir görüntüyü aşağı yukarı üç saat veya daha kısa sürede üretebileceği anlamına geliyor.

ABD'li danışmanlık firması OTH Intelligence Group, 2024’te bir kongre komisyonuna sunduğu raporunda, Çin'in gelişen uzaktan algılama yeteneklerinin, ordusunun artık “deniz araçları gibi mobil platformlar da dahil olmak üzere ABD varlıklarını daha iyi tespit edebileceği, takip edebileceği ve hedef alabileceği” anlamına geldiğini belirtti. Raporda şu ifadelere yer verildi:

“ABD’nin ekipmanlarını tespit edilmeden saklaması, hareket ettirmesi veya konuşlandırması daha zorlu olacak.”