İRAN PENCERESİ VE İRAN GERÇEĞİ

Diyalog süreci bir yandan devem ederken bir yandan da hem İran penceresinden durumu hem de sorunu görmek gerekiyor,

- İran askeri zafer olmasa da uluslararası sistemi kilitleyerek bir zafer kazandığını düşünüyor. Bir anlamda dünya düzenini etkilediğini görüyor.

- Ancak İran yönetiminde uluslararası kamuoyuna açık edilmek istenmese de bir ikilik var. Müzakereciler ve savaştan yana olanlar.

ABD NE İSTİYOR? ‘PARÇA PARÇA DEĞİL, TAM ANLAŞMA’

ABD de kendi penceresinden gelinen noktayı zafer olarak görüyor. İran’ın nükleer kapasitesini bitirmesinden Çin’e daha pahalıya satılan petrolü kendi hanesine artı olarak yazıyor. Diğer yandan ABD’ye göre bu kriz fırsat. Masaya koyduğu çerçeve:

- Nükleer programın sınırlandırılması.

- Balistik füze programının kontrolü.

- Bölgedeki vekil güçlerin durdurulması.

- Hürmüz’ün tamamen güvence altına alınması.

Karşılığında yaptırımlar kaldırılabilir, ekonomik açılım sağlanabilir. Ama burada kritik fark şu, ABD diyor ki: “Hürmüz ayrı, nükleer ayrı olmaz. Hepsi aynı pakette çözülür.”

KIRILMA NOKTASI: AYNI MASA, FARKLI OYUN

Sorun şimdilik burada kilitleniyor: İran aşamalı çözüm istiyor, ABD ise tek paketlik. Bu yüzden ABD bazı teklifleri yetersiz buluyor, İran geçici çözümlere yanaşmıyor.

OYUNUN EN KRİTİK NOKTASI

Halat oyununu hatırlarsınız... Ortada bir halat ve iki ucundan çekiliyor, kim kimi kendine çeker ya da düşürürse kazanır. Bugün ortadaki halat; enerji, ticaret ve küresel sistem. Bir tarafta İran ve vekil güçleri, diğer tarafta ABD ve İsrail var. ABD’nin askeri gücü, donanması ve küresel sistemi kontrolü avantaj. İran’ın ise coğrafı avantajı, asimetrik gücü ve bölgesel etkisi var.

Halat çekmede kimse halatı bırakmaz. Ama kimse de son hamleyi hemen yapmaz. Çünkü bir taraf çok sert çekerse, denge bozulur ve herkes düşebilir. Bugün iki taraf da son çekişi yapmıyor. Bu artık klasik halat çekme de değil, kontrollü halat çekme. Şu an “Hürmüz’de yaşananlar bir savaş değil; iki tarafın halatı bırakmadan birbirini test ettiği uzun bir halat çekme oyunu.”

- Taraflar aslında anlaşmaya karşı değil.

- Ama herkes kendi zamanını oynuyor.

- Halatın ucunda iki farklı dünya var. İran “Önce ateşkes, sonra büyük pazarlık” diyor, ABD “Büyük pazarlık olmadan ateşkes yok” yanıtını veriyor. İşte bu yüzden gerilim düşmüyor.

- Unutulmaması gereken, halatın kopma ihtimali. Halat koparsa iki taraf da yere düşer. Üstelik bu tüm dünyayı alt üst edebilir. Oyun biter ve doğrudan çatışmaya dönüşür.

- Gelelim kazanma ihtimaline. Bu oyunun tam kazananı olmaz, avantajlı çıkan olur. Kısacası halatı koparmadan en fazla avantaj elde edene kazanan denir.🙄