‘Kültür Dedektifleri’nin Lideri Zeynep Boz anlattı: ‘İmparatorlar’ eve böyle döndü

Arkeolojik alandaki atılımlar sizin de dikkatinizi çekiyor mu? Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yoğun çalışmalarıyla yalnızca son bir yıl içinde yasadışı yollarla yurtdışına çıkarılmış 180 kültür varlığı Türkiye’ye döndü. 2002’den bu yana gelen eser sayısı 13 bin 453. Son beş yıl içinde gelen eserlerin sayısında ve niteliğinde sıçrama var. Bu nasıl oldu? Kültür ve Turizm Bakanlığı Kaçakçılıkla Mücadele Daire Başkanı Zeynep Boz ile beraberiz… Hem kendi hikayesini dinledik hem bu sorunun cevabını aldık.

KURULUŞU bundan 150 yıl önceye dayanan İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ndeyiz… Anadolu topraklarından çıkmış binlerce tarihi eser burada huzurla oturuyor. Müzenin 30 yıl müdürlüğünü yapan ve kurumsal arkeolojinin kurulmasında ilk adımları atan Osman Hamdi Bey’i anıyoruz... Bugün Türkiye’nin dört bir yanında kazılar yapılıyor, çıkan eserleri birbirinden güzel müzelerde izleyebiliyoruz. Bununla beraber yasadışı yollarla yurtdışına çıkarılmış pek çok kültür varlığımız da eve dönmeyi bekliyor… Kültür varlıklarımızın yurtdışına çıkışını engellemek için ilk yasa Osmanlı İmparatorluğu döneminde ‘eski eserler tüzüğü’ anlamına gelen Asâr-ı Atîka Nizamnamesi adıyla 1869’da çıkıyor. Bu yasa 1874, 1884 ve 1906’da güncelleniyor. 1906’daki versiyon Cumhuriyet döneminde de, 1973’e kadar yürürlükte kalıyor. Yıllar içinde yurtdışına kaçırılmış eserlerimizin iadesi için çalışmalar yürütülüyor.

BİR YILDA 180 ESER EVE DÖNDÜ

Son beş yıldırsa çalışmalar ivme kazandı. İadesi yapılan kültür varlıklarının sayısında ve niteliğinde muazzam bir artış oldu. Yalnızca 2025 yılı içinde 180 eser Türkiye’ye döndü; 65 yıl sonra ABD’den vatanına dönen İmparator Aurelius’un bronz heykeli büyük yankı uyandırdı. Bu ivmenin arkasında Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un girişimiyle kurulan Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi’nin Başkanı Zeynep Boz ve ekibi var… Kaçak yollarla giden eserlerin ana vatanlarına dönmesi dünyada da bir eğilim. Peki ne oldu da bu konu önem kazandı? Türkiye neler yapıyor? Bütün bunları Boz’dan dinleyeceğiz. Ancak önce onu daha yakından tanıyalım, zira kendi hikâyesi de ‘kıvılcımlar olarak gidip alev topu olarak dönen’ ve alanında büyük başarılara imza atan arkeoloji kuşağı ekolünün bir parçası…😒