YASADIŞI PİYASAYI BİRAZ ÜZDÜK

Boz, “Biz, bir ülkenin kanunlarına karşı olarak çıkarılmış eserin başka ülkeye girişinin de yasadışı olması, ülke sınırlarına girdikten sonra aklanmaması gerektiğini düşünüyorduk. El birliğiyle kanunu değiştirdik ve AB ülkelerinde bu düzenleme 2025 yılında yürürlüğe girdi” diye anlatıyor. Bunun sonucu ne oldu? Boz, “Yurtdışındaki arkeoloji piyasasını biraz üzdük ama yapacak bir şey yok!” diye yanıtlıyor: “Bin yıldır da onlar bizi üzüyor. Elbette bir sanat piyasası olmalı ama arkeolojik eser bunun konusu olmamalı. Müzayedeler bir camiden çalınan çinilerle değil de bir çağdaş sanat eseriyle yapılsa hem de sanatçıları güçlendirsek dünya daha güzel bir yer olmaz mı? Kültür varlığı kaçakçılığı rezil bir suç; silah kaçakçılığıyla iç içe, tüneller çöküyor, insanlar ölüyor.”

10 YIL SONRA NELER OLACAK

Eserleri geri vermek istemeyen müzelerin en büyük argümanı “Biz olmasaydık yok olacaklardı.” Boz, en çok bu cümleye sinirlendiğini söylüyor: “Bu, bir hırsızın size kendinizi kötü hissettirme çabası! Hem mağdur ettiriyor hem kendini kötü hissettiriyor. Osmanlı Devleti ayakta kaldığı 600 yıl boyunca eserler varlıklarını sürdürmüş. Farkındalık gelişir, zihinler evrilir.” Dünyadaki müzeler de artık sergiledikleri eserlerin kökeniyle ilgili açıklama yapma ihtiyacı duyuyorlar. Bundan 10 yıl sonra bu iş nasıl olacak? Yanıtı: “Yasadışı yollarla koleksiyonunda eser tutan müzelerin sayısı azalıyor. Müzelerde artık büyük bir şecere araştırması yapılıyor. 10 yıl sonra daha temiz koleksiyonlar olacak.”

OYUN KURUCU ÜLKE OLDUK

Ne oldu da son beş yılda ivme arttı? Boz: “2017’de Ohio Üniversitesi’nin elindeki Zeugma mozaiklerinin hem yasadışı yollarla gittiğini hem de kökeninin Gaziantep olduğunu kanıtladık. Buna rağmen üniversite iadeye yanaşmıyordu. Gaziantepli ustaların elinden çıkmış replikaları verebileceğimizi, yoksa UNESCO gündemine taşıyacağımızı söyleyince ikna oldular. Mozaikler ülkeye döndü. Bu esnada Sayın Mehmet Nuri Ersoy Kültür ve Turizm Bakanı olmuştu. Ona meselenin önemini anlatınca Kaçakçılık İstihbarat Şubesi’ni Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi olarak yeniden yapılandırdı. Kadromuz ve kaynaklarımız artınca Türkiye bu işle ilgili bir ülkeyken artık bir oyun kurucu ülke oldu. Gelen eserlerin hem sayısında hem niteliğinde sıçrama yaşandı.”

BİZ KORUYORUZ SEN DE KORU

Arkeolojiye olan ilgi de gün geçtikçe artıyor. Boz diyor ki: “Yurtdışından getirdiğimiz eserlerin konuşulmasını istiyoruz. Bu insanımıza da özgüven veriyor; bak devletimiz eserlere sahip çıkıyor, koruyor, sen de sahip çık, koru! Kültürel mirasımızın benimsenmesi için seferberlik başlattık. Hedefimiz iade edilen eser sayısını artırmak değil; bu suçun işlenmesini en baştan önlemek. Bir taraftan adli vakalarla ilgilenirken bir taraftan da çocuk kitapları, çizgi romanlar, öğretmenlere yönelik içerikler, Kültür Koruyucusu projesi ve köy sohbetleriyle toplumun farklı gruplarına derdimizi anlatmaya devam ediyoruz.”