Mehmet Altan yazdı | Basın tarihi: 1 Amerikan Doları'nın 2.13 TL olduğu dönem

Basın Tarihi gözlüğünü takmış, 12 yıl önceki Haziran’da dünyanın ve Türkiye’nin hallerine bakıyordum.

Sabah akşam siyaset konuşup bir türlü belini doğrultamayan Türkiye, 12 yıl önceki Haziran ayında da gene siyasete kilitlenmiş yaşıyormuş.

10 Ağustos 2014'te yapılacak olan Türkiye Cumhurbaşkanlığı seçimi için partilerin aday belirleme süreçleri Haziran ayında hız kazanmış.

3 Mayıs 2014'te Soma’daki kömür madeninde 301 madencinin ölümüyle sonuçlanan madencilik katliamından Basın Tarihi’nde birkaç hafta önce söz etmiştik. Soma, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en çok can kaybı ile sonuçlanan iş “kazası” olarak kayıtlara geçti.

Haziran 2014’te de bu toplumsal şokun artçı dalgalarının devam ettiği görülüyor.

Ancak ne şiddetli deprem ne de artçılar özünde bir şey değiştirmiyor. Aradan 12 yıl geçti. Bir olumlu değişim oldu mu? Artık çağ dışı kalmış madenlerde ölümler sona erdi mi?

Sabah akşam siyaset konuşup madenci ölümlerine tedbir almayan bir ülke burası.

Daha sonra madenlerde kaç madencimiz daha öldü… Karanlıklarda ölmemişlerse, bu kez de ekonomik bir katliamın çilesiyle sarsılıyorlar.

Bugünlerde bunu yaşamıyor muyuz?

Gündemin bir diğer konusu da 12 Haziran'da Brezilya'da başlayan 2014 FIFA Dünya Kupası imiş… 

Aynı bugünler gibi her yer futbol…

Haziran 2014’ü yoğun bir futbol ayıymış.

12 yıl önceki ekonomik gündeme döndüğünüzde ise derin bir şaşkınlık sizi bekliyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kurlarına göre 2014 Haziran ayı ortalamasında Amerikan Doları’nın yaklaşık 2,13 TL, Euro’nun ise 2,90 TL bandında işlem gördüğünü anımsıyorsunuz. 

12 yıl sonra Haziran ayının ortalarında dolar/TL 46,2633 seviyesinde, Euro/TL 53,7855 seviyesinden seyrediyor.

12 yılda Dolar’ın fiyatı 2.13 Tl’den 46.26 Tl’ye, Euro’nun fiyatı 2.90TL’den 53.78TL’ye çıkmış…

“Ülke nasıl yönetiliyor?” sorusuna en kestirmeden verilen bir cevap.

Bir ülkenin “milli ve yerli” parası nasıl böyle yerlerde sürünür?

Derin bir iktisatçı olmaya gerek yok, soruyu bilgisayarınıza sorun, cevabı alın:

“Türk Lirasının (TL) sürekli değer kaybetmesi, kronik yüksek enflasyon, makroekonomik dengesizlikler ve güven eksikliği gibi birbirini tetikleyen yapısal faktörlerden kaynaklanmaktadır.

Bir para biriminin dış değeri, o ülkenin ekonomik gücü, istikrarı ve sunduğu reel getiri ile doğrudan ilişkilidir.

TL'nin değer kaybındaki temel finansal ve ekonomik gerekçeler şunlardır:

1-Fiyat Artışları: Yüksek enflasyon, TL'nin yerel pazardaki satın alma gücünü hızla eritir.

2-Reel Değer Kaybı: İçerideki paranın değer kaybı, döviz kurlarına da yansıyarak dış değerini düşürür. 

3-Yetersiz Reel Faiz: Faiz oranlarının enflasyonun altında kalması, yatırımcıların TL'de kalmasını zorlaştırır. 

4-Dövize Yönelim: Negatif reel getiri alan yerli ve yabancı yatırımcılar, birikimlerini korumak için dövize geçer. 

5-Yüksek Cari Açık: Türkiye, ürettiğinden ve ihraç ettiğinden daha fazlasını ithal etmektedir. 

6-Döviz Talebi: İthalatın finansmanı için sürekli olarak dışarıdan döviz bulma ihtiyacı, döviz fiyatlarını yukarı çeker. 

7-Dış Borç Yükü: Kamunun ve özel sektörün yüksek miktardaki döviz cinsinden kısa vadeli borç ödemeleri döviz talebini sürekli canlı tutar. 

8-CDS Primleri: Ekonomik kırılganlıklar ve ani politika değişiklikleri, Türkiye'nin risk primini (CDS) yüksek tutar. 

9-Sermaye Çıkışı: Yüksek risk algısı yabancı doğrudan yatırımları azaltır ve sıcak para çıkışını hızlandırır.” 

Peki, bu döngünün kırılması neye bağlıdır?        

“Fiyat istikrarının kalıcı olarak sağlanmasına, öngörülebilir para politikalarına ve yapısal ekonomik reformlara bağlıdır.”          

12 yıldır reçetenin tam tersi yapıldığı için tepe taklak düşme daha da güçlenerek devam ediyor.              

Sabah akşam siyaset konuşup bir türlü belini doğrultamayan Türkiye gene 12 yıl önceki gibi siyasete ve futbol kilitlenmiş yaşıyor.              

Toplumsal halimizin en iyi barometresi ise “milli ve yerli” paranın değeri…               

12 Yıl önce Haziran ayı ortalamasında dolar 2.13 TL imiş, bugün 46.26 Tl… Euro 2.90TL imiş, bugün 53.78TL.              

Ne diyelim?              

Siyasete ve futbola devam.

Bakalım nereye kadar gideceğiz…😐