Çıraklık ve staj dönemi emekliliğe sayılacak mı

Yargıtay kararını inceledim. Karara neden olan sürece detaylı değinmeyeceğim. Özetle, bir kurumda, 16 yaşında çırak olarak çalışan bir kişi, çalıştığı dönemde üretime katıldığını öne sürerek, bu sürenin emeklilikte sayılması gerektiği ile mahkemede dava açıyor. Mahkeme, çalışmanın meslek öğrenme olarak değerlendirilemeyeceğini öne sürerek, davayı kabul ediyor. Konu Yargıtay’a geliyor. Yargıtay, mahkemenin hizmet tespitinde ayrıntılı araştırma yapmadığını belirterek, mahkeme kararını bozuyor. Şunu belirteyim bu konuda açılan bu dava ne ilk, ne de son olacak.

YARGITAY NE KARAR VERDİ

Okuyuculardan gelen yorum ve sorulara bakınca; Yargıtay’ın bu kararı, çıraklık ve staj mağduru olan binlerce kişi için umut olduğu anlaşılıyor. Yargıtay, özetle çıraklık döneminde fiilen üretimde çalışanların, hizmet tespitinde ayrıntılı incelenmesi gerektiğini öne sürüyor.

Peki, bu konuda fiili durum ne? Staj ve çıraklık süreleri emeklilikte hesaba katılmıyor. Çünkü çıraklık ya da stajyerlik döneminde emeklilik primi ödenmiyor, sadece iş kazası, meslek hastalığı ve genel sağlık sigortası primleri ödeniyor. Buna da staj sigortası deniyor. Sigortanın yapılma nedeni de işletmelerde staj gören öğrencilere; oluşabilecek kaza veya hastalıklara karşı koruma sağlanması. Çalışan sürenin emeklilikte sayılabilmesi için de uzun vadeli sigorta olarak adlandırılan malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta koluna prim ödenmesi gerekiyor. Bu prim ödenmediğinden, staj süreleri ileride emeklilikte hesaba katılmıyor.

SÜRELER NEDEN EMEKLİLİKTEN SAYILMIYOR

Sigorta başlangıcı, uzun vadeli sigorta olarak adlandırılan malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta koluna prim yatırılmaya başlandığı tarih oluyor. Örneğin, 2023 yılının şubat ayında staj yaptınız ve sigortalı tesciliniz yapıldı. 2025’in şubat ayında da işe başladınız ve uzun vadeli sigortalı olarak primleriniz yatmaya başladı. Emeklilik için geçerli tarih 2025’in mart ayından başlayacak. Stajda geçen süreler emeklilik için de borçlanılamıyor, kanun buna izin vermiyor. Hem staj süresinin emeklilikte sayılması hem de borçlanılabilmesi için kanuni düzenleme yapılması gerekiyor.

Kadın çalışanlar için durum biraz daha farklı. Doğum yapan kadın çalışanlar için bir ayrıcalık var ve bu durumda olanların staj süreleri emeklilikte hesaba katılıyor. Kadın çalışanlar, staj süresi ile ilk sigortalı çalışmaya başladığı tarih arasında doğum yapmışlarsa doğum borçlanmasından yararlanarak emekliliklerini erkene çekebiliyorlar.

Avukat ve doktorlar için de istisnai bir durum var. Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi, tıpta uzmanlık için yurtiçinde veya yurtdışında geçirdikleri normal doktora ya da uzmanlık öğrenim süreleri ile yine sigortalı olmaksızın avukatlık stajını yapanların normal staj süreleri borçlanılabiliyor ve bu durumda emeklilik süresi erkene çekilebiliyor. Örneğin, avukatların bir yıllık stajı süresinin borçlanılması prim gün sayısı açısından emekliliği etkiler ve öne çeker. Burada dikkat edilmesi gereken husus, staj süresi içinde sigortalı olunmaması. Sigortalı olunursa doktorlar ve avukatlar bu süreyi borçlanamıyorlar.

KARAR MAĞDURLAR İÇİN UMUT OLUR MU

Bu istisnalar dışında çıraklık ve staj dönemi emeklilikten sayılmıyor. Bu konu yılların sorunu ve binlerce kişi, çıraklıkta bilfiil üretime katıldıkları, eğitim görmediklerini öne sürerek ve hatta bu durumu da ispat ederek; bu dönemlerinin emeklilikten sayılması için mahkemelere başvuruyor. Her yıl da staj ve çıraklık mağdurları bu konuda yasal düzenleme yapılmasını talep ediyor. Kamunun gündeminde ise böyle bir düzenleme yok.

Peki, Yargıtay’ın bu kararı umut olur mu? İş hukuku uzmanları ile konuştum. Çıraklık döneminde, diğer çalışanlar gibi üretim faaliyetine tam anlamıyla katılmış olmanın çırak olarak nitelendirilmeyeceğini, sürenin de emeklilik hesabında sayılabileceğini söylüyorlar. Yargıtay’ın da bu görüşte olduğunu belirtiyorlar. Ancak bu durumun ispatı gerekiyor ve bu ispat da öyle tanıklarla, çıraklık sözleşmeleriyle olmuyor; daha detaylı inceleme yapılması gerekiyor. Buradan anladığım, Yargıtay’ın bu kararı, çıraklık ve staj mağdurları için umut olacak gibi görülmüyor.