İran’da şimdi ne olacak

Açıklanan 14 paragraflık uzlaşma genel bir perspektif sunarken nükleer programın akibeti, Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki statüsü gibi konularda tarafları kıran kırana bir müzakere süreci bekliyor.

MUTABAKATIN ÇERÇEVESİ

MUTABAKAT Zaptı özetle şubat ayında başlayan, nisan ayında geçici ateşkese varılan İran savaşını sona erdiriyor. Karşılıklı düşmanlıkların, iç işlerine müdahalenin sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından derhal açılması, ABD’nin 30 gün içinde İran’a yönelik blokajın kaldırılmasını öngörürken, nihai bir anlaşmaya kadar İran’a yönelik ticari kısıtlamaların hafifletilmesi, anlaşma olduğunda yaptırımların tamamen kaldırılmasını içeriyor. Ve dijital onaydan sonra fiziki imzaların da atılmasıyla 60 günlük yeni pazarlık süreci başlıyor.

ÜÇ KRİTİK BAŞLIK

ABD açısından en kritik madde 8’inci paragraf. Burada İran İslam Cumhuriyeti açık bir şekilde nükleer silah temin etmeyeceğini teyit ediyor. Baştan beri İran rejimi nükleer silah peşinde olmadığını savunsa da bir kez daha resmen taahhüdünü yineliyor. Nitekim ABD Başkanı Donald Trump, bu maddeyle İsrail’i yok olmaktan kurtardığını savunarak çokça eleştirilen Mutabakat Zaptı’nı satmaya çalışıyor. İran’ın nükleer zenginleştirme programının kısıtlanmasının ise pazarlık sürecinde kritik başlıklardan biri olması bekleniyor. Bir diğer önemli başlık ise Hürmüz Boğazı’nın geleceği.

HÜRMÜZ’ÜN GELECEĞİ

UZLAŞMAYLA İran, Hürmüz Boğazı’nı açıp 60 gün boyunca ticari gemilerden geçiş ücreti almama taahhüdünde bulunuyor. Oysa savaş öncesinde zaten böyle bir kısıtlama ve geçiş ücreti sözkonusu değildi. Belgede İran’ın uluslararası hukuka uygun bir şekilde Körfez ülkeleri ile de istişare içinde Hürmüz’e kıyısı olan bir diğer ülke olan Umman ile gelecekteki idare ve denizcilik hizmetleri için diyalog yürüteceği vurgusu yer alıyor. Özetle dünya petrol ve doğalgazının yüzde 20’sinin geçtiği bu su yolunun gelecekteki statüsüyle ilgili bir tartışmanın başlayacağı anlaşılıyor. Hürmüz’ü kapatarak dünya piyasalarını sarsan İran’ın ciddi bir taviz yakaladığı görülüyor.

LÜBNAN BAŞLIĞI ÖNEMLİ

BELGE iki tarafın da ‘kazanım’ olarak sunabileceği unsurlar içerirken sanki İran tarafı daha ağır basıyormuş gibi bir izlenim veriyor. İran, Lübnan’da da ateşkes istiyordu, belgede burada da karşılıklı saldırganlıkların son bulacağı vurgusu yer alıyor. Hem de zaptın birinci maddesi olarak. İsrail, ABD-İran geçici ateşkesine rağmen Hizbullah’ı gerekçe göstererek Lübnan’ın güneyini işgal etmişti. İsrail, ABD-İran uzlaşmasının kendisini bağlamayacağını ilan ederken Netanyahu hükümetinin Lübnan cephesinde ateşi körükleme ihtimali, nihai bir anlaşmaya varılma sürecini de riske atabilir.

TRUMP’IN SEÇİM TAKVİMİ

60 günlük süreçte kalıcı bir uzlaşmaya varılamaması halinde sürecin uzayacağı anlaşılıyor. Başkan Trump, eleştirilere rağmen ‘dünyayı ekonomik bir felaketten kurtarmak’ için bu uzlaşmaya onay verdiğini söylüyor. Kasım ayında ABD Kongresi’nin ara seçimleri var. İran savaşının ABD’de benzin fiyatlarına yansıması, hayat pahalılığını arttırması Trump’ın negatif hanesine yazılmış durumda. Trump enerjisini artık savaşa değil, seçimlere harcamak durumunda. Çünkü Cumhuriyetçilerin Kongre’nin iki kanadını da kaybetmesi demek, Başkan Trump’ın kalan iki yıllık döneminde iyice topal ördek olması anlamına gelecek.😐