TÜRKİYE NEDEN BU DÖNÜŞÜMÜN İÇİNDE

NATO 3.0 yalnızca Avrupa için değil, Türkiye açısından da yeni fırsatlar barındırıyor. Çünkü İttifak’ın bugün ihtiyaç duyduğu en kritik unsur, üretim kapasitesi.

- Savunma sanayisinde seri üretim yapabilen, mühimmat, füze, elektronik sistemler, insansız platformlar ve hava savunma çözümleri geliştirebilen ülke sayısı sınırlı.

- Türkiye son yirmi yılda oluşturduğu altyapıyla bu alanda öne çıkan ülkeler arasında yer alıyor.

Ankara’nın savunduğu yaklaşım da tam olarak bu noktada önem kazanıyor.

- Savunma harcamalarının yalnızca bütçe büyüklüğüyle ölçülmemesi, gerçek kabiliyete dönüşmesi gerektiği vurgulanıyor. Zirve hazırlıklarında da savunma yatırımlarının üretim kapasitesi ve ortak projelerle ilişkilendirilmesi gerektiği özellikle öne çıkarılıyor.

Bu nedenle zirve Türkiye’nin yeni NATO vizyonunda nasıl bir rol üstlenebileceğinin de sınanacağı ilk büyük platform olacak.

NATO 3.0

NATO, 1949 yılında kurulduğunda dünyanın en önemli güvenlik sorusu Sovyetler Birliği’nin Avrupa’ya doğru genişlemesiydi. Kuruluş anlaşmasının beşinci maddesi, herhangi bir üyeye yapılacak saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağını hükme bağlayarak tarihin en güçlü kolektif savunma mekanizmasını oluşturdu.

Yaklaşık kırk yıl boyunca NATO’nun temel görevi değişmedi. İttifak, nükleer caydırıcılık üzerine kurulu bir denge politikası izledi. Avrupa’da konuşlandırılan Amerikan askerleri, nükleer başlıklar ve ortak savunma planları, Soğuk Savaş boyunca Sovyetler Birliği’ni caydıran en önemli unsurlar oldu.

1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılması ise NATO için beklenmedik bir dönemin başlangıcıydı. Kurulduğu tehdidin ortadan kalkmasıyla birlikte birçok uzman, İttifak’ın tarihsel misyonunu tamamladığını ve zaman içinde önemini kaybedeceğini öne sürdü. Ancak tam tersine NATO, kendisini yeniden tanımlamayı başardı.

- Bugün güvenlik çevrelerinde resmi bir NATO doktrini olmasa da, İttifak’ın geçirdiği dönüşümü anlatmak için sıkça kullanılan bir kavram var: NATO 3.0.

- Bu tanımlama, NATO’nun üç ayrı dönemde farklı güvenlik ihtiyaçlarına cevap veren üç farklı karakter geliştirdiğini ifade ediyor.

- İlk dönem, yani NATO 1.0, Soğuk Savaş yıllarını kapsıyor. Bu dönemin anahtarı “kolektif savunma”ydı. Tehdit belliydi, cephe belliydi, düşman belliydi. İttifak’ın temel görevi Avrupa’yı Sovyet yayılmacılığına karşı korumaktı.

- İkinci dönem ise Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle başladı. NATO artık sadece Avrupa’yı savunan bir örgüt değildi. Bosna-Hersek, Kosova, Afganistan ve terörle mücadele operasyonlarıyla kriz yönetimi yapan, sınırlarının dışında görev üstlenen bir yapıya dönüştü. Bu dönemde “alan dışı operasyonlar”, barışı koruma faaliyetleri ve uluslararası istikrar misyonları öne çıktı.

- Ancak Ukrayna Savaşı, NATO’nun ikinci döneminin de sonuna gelindiğini gösterdi. Çünkü savaş, Avrupa’nın yıllardır unuttuğu bir gerçeği yeniden hatırlattı. Konvansiyonel savaş ihtimali ortadan kalkmamıştı. Üstelik bu kez savaş sadece cephede kazanılmıyordu. Fabrikalarda, üretim bantlarında, mühimmat depolarında, tedarik zincirlerinde ve savunma sanayi tesislerinde kazanılıyordu.

- İşte NATO 3.0 tam da bu gerçeğin üzerine inşa ediliyor. NATO 3.0, resmi bir NATO konsepti değil. İttifak içindeki dönüşümü anlatmak için kullanılan stratejik bir çerçeve. Ancak Ankara Zirvesi’ni anlamanın yolu da bu kavramdan geçiyor. NATO 3.0’ın merkezinde tek bir soru bulunuyor: “Yarın bir savaş çıkarsa NATO yalnızca savaşabilir mi, yoksa uzun süre savaşabilecek üretim kapasitesine de sahip mi?”

- Bu soru, Ukrayna Savaşı’nın en önemli derslerinden biri oldu. Savaşın ilk aylarında birçok Avrupa ülkesi Ukrayna’ya yoğun mühimmat ve silah desteği verdi. Ancak aylar geçtikçe depolar boşalmaya başladı. Avrupa’nın uzun yıllar düşük tempoda çalışan savunma sanayisinin bu tüketim hızına cevap vermekte zorlandığı görüldü.

Bir başka ifadeyle mesele yalnızca daha fazla tank, daha fazla füze veya daha fazla savaş uçağı değildi. Asıl mesele, bunları sürekli üretebilmekti.

- Ankara Zirvesi’nin en önemli farkı da burada ortaya çıkıyor. İlk kez NATO liderleri yalnızca askeri planlamayı değil; üretim kapasitesini, sanayi altyapısını, ortak tedariki ve savunma ekosistemini de zirvenin merkezine yerleştiriyor. Savunma Sanayii Forumu’nun zirvenin resmi programına alınması da bu anlayış değişikliğinin en somut göstergelerinden biri. Zirvede savunma yatırımlarının NATO’nun yüzde 5 hedefiyle nasıl ilişkilendirileceği, ortak üretim modelleri ve çok uluslu projeler ayrıntılı biçimde ele alınacak.🤨