Pekin'de gizemli bir uçak 109 katlı gökdelene çarptı, Çin neden sessiz?

Pekin'in en yüksek gökdelenine küçük bir uçağın çarpmasının üzerinden dört gün geçti. Uçakta bulunan tek kişi olan pilot hayatını kaybetti, 13 kişi de yaralandı. Ancak olayın neden ve nasıl gerçekleştiği hâlâ net değil.

Devlete ait Beijing Daily gazetesinde yer alan ve temel bilgileri aktaran 60 kelimelik bir haber, Çin'in şimdiye kadar kazayla ilgili yayımladığı tek resmi açıklama oldu.

Kaza, Komünist Parti'nin genel merkezi Zhongnanhai'ye yalnızca birkaç kilometre uzaklıkta meydana geldi.

16 Haziran Cuma günü meydana gelen çarpışmanın 109 katlı CITIC Kulesi'nin cephesinde açtığı delikler daha sonra kapatıldı. Olayın ardından paylaşılan çarpıcı görüntüler internetten silindi.

En az üç havacılık şirketi BBC'ye hafif hava aracı operasyonlarını durdurmaları talimatı verildiğini söyledi ancak konuyu tartışmamaları yönünde talimat aldıklarını belirterek ayrıntı vermeyi reddetti.

Bilgi eksikliği, dünyanın en sıkı hava sahası kontrollerinden birine sahip olan bu şehre uçağın nasıl girebildiğine dair spekülasyonları da harlıyor.

Çin sansüre yabancı bir ülke değil. Parti, ülke liderleri ya da hükümete yönelik eleştiriler nadiren gündeme gelir. Eleştirel görünen, siyasi sonuçlar doğurabilecek ya da hassas konulara değinen tartışmalar hızla ortadan kaybolur.

Ancak bu kez sansür açık hedeflerin çok ötesine geçti. Cuma günkü olayla ilgisi bulunmayan gökdelen fotoğrafları ve mizah içerikleri de Çin sosyal medya platformlarından kaldırıldı. 

Çin'e özgü bir şarap kabını andıran şekliyle bina yerel halkın ilgi odağı. Pek çok kişi gökdeleni uğur getiren bir sembol olarak görüyor.

Sınav sonuçlarından iş bulmaya kadar çeşitli konularda şans dilemek isteyen gençler ya binayı ziyaret ediyor ya da kısa bir dua eşliğinde fotoğraflarını internette paylaşıyor.

Eye on Digital China adlı bülteni yöneten Manya Koetse'ye göre sansür mekanizmasının bu kez bu kadar hızlı ve kapsamlı biçimde devreye girmesinin muhtemel nedeni, Pekin yönetiminin "tam olarak ne olduğundan hâlâ emin olmaması".

"Bunun son derece alışılmadık bir olay olduğunu" söyleyen Koetse, hükümetin yetkinliğini sorgulatabileceğini ve "partinin önemli anlatıları" açısından tehlikeli bulunabileceğini söylüyor.

Olaydan sonra yetkililerin hafif hava aracı operasyonlarını durdurduğunu BBC'ye doğrulayan havacılık şirketleri bile daha fazla konuşmak istemedi.

Pekin'deki bir uçuş eğitim enstitüsünde çalışan bir kadın, "Bu konuda konuşmamamız söylendi. Lütfen başkalarına sorun" dedi.

Çengdu'daki başka bir şirket ise talimatın hangi makamdan geldiğini belirtmeyi reddetti ve görüşmeyi hızla sonlandırdı.

Pekin, Tiananmen Meydanı ve ülkenin üst düzey liderlerinin yaşayıp çalıştığı sıkı koruma altındaki Zhongnanhai yerleşkesini kapsayan siyasi merkez üzerinde yaklaşık 100 kilometrekarelik bir alandaki hava sahasını kapalı tutuyor.

Olayı "büyük bir güvenlik ihlali" olarak nitelendiren Çin analisti Bill Bishop, X platformunda yaptığı açıklamada, "Uçuş birkaç saniye daha sürseydi [kaza] Zhongnanhai'de gerçekleşebilirdi... [Bu] Pekin'in güvenlik sisteminde bir deprem yaratırdı" dedi.

Diğer yandan Pekin yakın zamanda güvenlik kaygılarını gerekçe göstererek insansız hava araçlarına (İHA) yönelik düzenlemeleri sıkılaştırdı. Artık İHA'ların başkente getirilip çıkarılabilmesi için kayıt altına alınmış olması gerekiyor.

Chicago Council of Global Affairs'te araştırmadan sorumlu başkan yardımcısı Raymond Kuo, "Küçük bir uçağın, çoğu İHA'dan oldukça büyük olmasına rağmen, şehrin büyük bölümünün üzerinden uçabilmiş ve Zhongnanhai'ye oldukça yaklaşabilmiş olması hem siyasi açıdan utanç verici hem de ciddi bir güvenlik zafiyeti" diyor.

Kuo'ya göre olay, pilotaj hatası ya da mekanik bir arıza vakası olabilir ama aynı zamanda "kasten yapılmış olma ihtimali de var".

Uçuşları takip eden Flightradar24'e göre uçak, Çinli Sunward Aircraft şirketi tarafından üretilen iki koltuklu, tek motorlu bir Aurora SA60L idi.

Uzunluğu 6,9 metre, kanat açıklığı ise 8,6 metre olan uçak; gezi uçuşları, hava fotoğrafçılığı ve sportif havacılık için tasarlanmış.

Çin'in dışındaki bazı kişiler için Cuma günkü olay, 11 Eylül 2001'deki saldırıları ilk duydukları anı hatırlattı. ABD'ye ait yolcu uçaklarının kullanıldığı intihar saldırısında New York'taki ikiz kuleler hedef alınmış ve binlerce kişi hayatını kaybetmişti.

Bir Reddit kullanıcısı, "Bu, 11 Eylül'de uçağın ilk kuleye çarptığına dair aldığım bildirimin aynısıydı" diye yazdı.

Carnegie China'da yerleşik olmayan araştırmacı Chong Ja Ian ise daha yakın bir benzerliğin, Soğuk Savaş'ın sonlarına doğru Mayıs 1987'de Alman amatör pilot Mathias Rust'un hafif uçağını Moskova'daki Kızıl Meydan'a indirdiği olay olduğunu söylüyor.

Chong, "Onun uçuşu ve inişi, Sovyet hava savunma sistemindeki ciddi boşlukları ortaya çıkardı. Bu olay, hava savunması ve güvenlikten sorumlu birçok üst düzey subayın görevden alınmasına yol açtı" diyor.

Benzer şekilde, Pekin'deki kazanın ardından bazı yetkililerin de görevlerinden alınabileceğini ekliyor.

"Küçük bir uçağın CITIC Kulesi'ne çarpabilmesi, bir İHA'nın ya da füzenin de bunu yapabileceği anlamına geliyor. Bu durum, Pekin'in güvenliğinden sorumlu birimleri açısından biraz utanç verici."