Tavşan kanı değil tekstil boyası

Hiç fark ettiniz mi? Dışarıda içtiğimiz çaylar çoğu zaman evde demlediklerimizden çok daha kırmızı oluyor. Öyle canlı, öyle parlak, öyle iddialı bir kırmızı ki... Biz de bunu çoğu zaman “Ne güzel tavşan kanı demlemişler” diye yorumluyoruz.

Oysa işin aslı öyle olmayabiliyor.

Çünkü bugün sektörde konuşulan en rahatsız edici konulardan biri, bazı ürünlerde kullanılan kırmızı rengin çayın kendi renginden değil, dışarıdan eklenen boyalardan geliyor olması.

Üstelik bu boyalar gıda boyası da değil. Gıda sektöründe “doğal kırmızı renklendirici” adı altında dolaşan bazı ürünlerde yalnızca tekstil sanayinde kullanılması gereken bir boya tespit edildi: Reactive Red 141.

Aromsa’nın kurucusu Murat Yasa ile zaman zaman sektör üzerine sohbet ederiz. Son 1.5 yıldır bu mesele üzerine çok ciddi çalışıyor.

Hikâye aslında alternatif bir doğal kırmızı renklendirici arayışıyla başlıyor. Karmin’e (E120) alternatif bir helâl renklendirici ararken piyasadan temin ettikleri ve “doğal kırmızı renklendirici”, “hibiskus ekstraktı” veya “bitkisel kırmızı renk verici” olarak satılan bazı ürünlerin içeriğinden şüphe duyuyorlar.

Yaptıkları analizlerde ise beklenmedik bir sonuç ortaya çıkıyor: Ürün bitkisel değil.

Fakat Türkiye’deki laboratuvarlarda bu maddenin detaylı analizi yapılamıyor. O yüzden de Murat Bey Almanya’daki DIL (Alman Gıda Teknolojileri Enstitüsü) laboratuvarında yaptırıyor analizleri. Veeee “doğal” diye satılan bu kırmızı renklendiricilerin içerisinde yalnızca tekstil sanayisinde kullanılması gereken “Reactive Red 141” bulunuyor. Bu boyanın hem AB hem de Türkiye mevzuatlarına göre gıdada kullanımı kesinlikle yasak. Neyse ki altı ay kadar önce ithalatı yasaklandı. Ama piyasada hâlâ kullanan ve bu boya kullanılmış ürünler var.

Bu ürün Meksika’da üretiliyor, Hollanda üzerinden Avrupa ticaret sistemine giriyor ve oradan Türkiye’ye ulaşıyor. Sektör kaynaklarına göre en büyük sorunlardan biri şu: Türkiye’de yapılan rutin analizlerde bu maddenin aranmadığı durumlar olabiliyor. Yani özellikle bakmadığınız sürece onu bulmanız da mümkün olmuyor. Şu anda Türkiye’de bu maddenin analizi sadece Rize İl Gıda Kontrol Laboratuvarı’nda yapılabiliyor.

Peki bu boya nerelerde kullanılıyor? Şekerlemelerde, bazı et ürünlerinde, renk vermesi istenen çeşitli işlenmiş gıdalarda... Ve en çok da çayda. Sadece kuru çay değil, piyasada satılan hibiskus ice tea’lerin bazılarında da maalesef kullanılıyor...

Oysa çay bir bitkidir. Camellia sinensis yaprağından elde edilir.

Çayın rengini veren şey boya değil; yaprağın içindeki polifenoller, kateşinler ve fermantasyon sırasında oluşan theaflavin ve thearubigin adı verilen doğal bileşiklerdir.

İyi bir siyah çay demlendiğinde ilk dakikalarda parlak kırmızıya yakın tonlar görülebilir. Ancak demleme süresi uzadıkça renk giderek koyulaşır, bakır tonlarına döner ve zamanla kahverengileşmeye başlar. Bu son derece normaldir. Çünkü doğa böyle çalışır.