Rusların 1829, 1878 ve 1916’da Erzurum’u işgali yıllarında kentten götürdükleri çok sayıda "esir sancakların", Rusya’daki farklı müzelerde olduğu biliniyor. Erzurum’da yıllardan beridir bu sancakların Rusya’dan geri getirilmesi için sesler yükseliyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın, 2023 yılında Erzurum’a yaptığı ziyarette de konu gündeme gelmiş, kentten götürülen tarihi Osmanlı sancaklarının Türkiye’ye iade edilmesi için Rusya nezdinde diplomatik girişimlerde bulunulacağını açıklamıştı. İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi de benzer yönde açıklamalar yaparak, sancakların Erzurum’a getirilmesi noktasındaki çalışmaların sürdüğünü ifade etmişti.

"Erzurum’dan yüzlerce eser çalındı"

Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Eğilmez, Erzurum’un sahip olduğu coğrafi ve stratejik konumu ile tarih boyunca birçok devletin dikkatini üzerine çektiğini ifade ederek, "Bu şehir, tarihin her döneminde siyasi, askeri ve ticarî açıdan önemli bir konuma sahip olmuştur. Bu durum, I. Dünya savaşı öncesi ve sırasında da Erzurum ve çevresini, Çarlık Rusya için önemli hedeflerden biri haline getirmiştir. İşte tam da bu nedenle Ruslar, 87 yıl içerisinde Erzurum’u (Temmuz 1829, Şubat 1878 ve Şubat 1916 tarihlerinde) üç kez işgal etmiştir. Bunlardan fizikî anlamda en büyük yıkıma sebep olan, üç ay sürmüş olsa da 1829’daki ilk işgalleri oldu. 1829 yılında Erzurum’a oldukça hazırlıklı gelen Rus ordusu, şehre çok sayıda arkeolog, eski eser uzmanı, tarihçi ve hatta edebiyatçı bile getirmişti. Bunlar arasında tarihçi olarak Ermeni İnciciyan ve edebiyatçı olarak da Puşkin ön plana çıkmaktaydı. Böylece Erzurum’un tarihi varlığı yağmalanmaya başlandı. Çifte Minareler, Yakutiye, Sultaniye, Ahmediye, Ulu Cami ve Üç Kümbetler’deki kıymetli eşyalar Ruslar tarafından talan edildi. Muhtelif yapıların kitabeleri yerlerinden söküldü. Çifte Minareli Medrese’nin kitabesi, kapısı, Üçkümbetler’deki Emir Saltuk’un mermer sandukası Rusların Petersburg’a götürdükleri eserler arasındaydı. Hasanıbasri Hazretleri’nin türbe kitabesi de bu işgal esnasında Ruslar tarafından çalınmıştı" diye konuştu.