UÇAN ARABALAR NEDEN YOK

Uçan arabalar neden hâlâ yok?” Dereli, “California’da şoförsüz taksiler çalışıyor. İstanbul şoförü gibi atraksiyon bile yapabiliyorlar (gülüyor)” diyor: “Uçan taksi şu an olabilir; 100 kilo yük kaldıracak sivil dronlar ekonomik getirisi olsa hemen yapılır. ‘Geleceğe Dönüş’ filmindeki kendini temizleyen elbiseler, dokunmadan bağlanan ayakkabılar... Teknolojik olarak mümkünler.” Önümüzdeki yılların ‘in’ konuları: ‘Genel rölativite’ konusu son 10 yılda üç Nobel Fizik Ödülü aldı; 2015’te gravitasyon dalgalarının gözlemlenmesi, 2017’de genleşen evren modelleri, 2020’de kara deliklerin fiziksel özelliklerinin anlaşılması. Bu konuların öne çıkması beklenmeli.”

ÇİN AYIN ARKA YÜZÜNDE NE YAPIYOR

Dünyada bilimin merkezleri nereler? Dereli: “20. yüzyılda rölativite ve kuantum mekaniğinin ilk keşfedildiği yer Batı Avrupa. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bilimin merkezi Amerika’ya kaydı. Rusya da fizik ve matematik konularında hâlâ güçlüdür, çünkü kökeni 18. yüzyıla dayanan sağlam eğitim kurumları var. Geçen bahar Artemis-2 misyonu ile üç astronot ayın çevresinde dönüp geri geldi. Bir dahakine ayın doğrudan iletişim kurulamayan, güneş ışığı almayan arka yüzüne inecekler. Hedef kalıcı bir uzay istasyonu kurup Mars’a gidebilmek. Çinliler ise buraya üç sene öncesinde uydular yolladı bile! Dünyadan ayın arka yüzü ile doğrudan iletişim kurabiliyorlar.”

3- FİZİKÇİLER ESKİDEN ZOR İŞ BULURDU

Üniversitede Feza Gürsey, Erdal İnönü, Cahit Arf, Tosun Terzioğu gibi isimlerin öğrencisi oluyor. Okulu dereceyle bitirince doğrudan doktoraya başlıyor: “O zamanlar fizikçilerin şikâyeti zor iş bulmak ve evlenirken ne iş yaptıklarını anlatamamaktı; ‘Biz de mühendis sayılalım’ diye kampanyalar yapılırdı (gülüyor.) Doktoramın son senesinde tezimi yazmak üzere Feza (Gürsey) Bey’in yanına Yale Üniversitesi’ne gittim. Orada benim gibi kafası farklı çalışan fizikçilerle tanışınca ‘Yerim akademi!’ dedim.” Dereli, teorik fizik alanına yöneldi. 1973’ten itibaren uzun yıllar ODTÜ’de ve Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi’nde fizik ve matematik bölümlerinde çalıştı. 2001’de Koç Üniversitesi Fizik Bölümü’ne davet edildi. Koç Üniversitesi’nde 2021’den bu yana emeritus profesör.

KEŞFİN GÜNDELİK HAYATA GELMESİ 100 YIL SÜREBİLİYOR

Teorik fiziğin teorisinden ayrılıp gündelik yaşama gelelim… Bütün bu buluşlar ne işe yarar? Antimadde bulunsa ne olur? Hoca espriyle, “Galilei bulsaydı ne olacağını görmek için Pisa Kulesi’nden aşağı atardı!” diyor: “Antimadde biriktirilip madde ile buluşturulursa yeni bir enerji kaynağı sağlayabilir. Teorik fizikte yeni fikirlerin anlaşılıp uygulamaya geçmesi uzun yıllar alan bir süreç. 21. yüzyılda keşfedilmiş teorilerle akıllı telefonları kullanabiliyoruz; LCD ekranların iletken sıvı kristalleri, uyduya gidip gelen sinyallerin işlenmesi, bilginin şifrelenmesi vb… Tüm teknolojik ve fiziksel özelliklerini anlatabilmek için iki dönem ders lazım.”