BİZ DÖNMESEK ÖĞRENCİLERİ KİM YETİŞTİRECEK

Türkiye’de bilime ilgi nasıl? Hoca: “Gençlerimiz çok ilgili ama yetenekli hocaları ve öğrencileri Nobel için Amerika ve Çin ile yarışacakları bir sistem içerisinde burada buluşturmak gerek. Kaynak ayrılmalı. Yurtdışında bir çarkın içinde yer alıyorsun.” Dereliler, 1981’de Türkiye’ye döndü. Sebebi: “Biz idealist bir kurucu kuşak tarafından yetiştirildik. Eşim de fizikçi. Viyana Üniversitesi’nde, Cambridge Üniversitesi’nde dersler, seminerler verdim. Yurtdışında kalabilirdik ama o zaman Türkiye’de gençleri kim yetiştirecekti?”

YA EVREN ÇOK BOYUTLU OLSAYDI

Peki ne yapar bir kuantum fizikçisi? Kolay sorunun zor cevabı: “Evreni anlamak için model kurar ve bu modelin deney ve gözlemlerle uyuşup uyuşmadığını anlamaya çalışır. Örneğin; evrensel Newton Yasası’na göre iki kütle uzaktan birbirlerini çekerler. Peki ama neden? Bunun anlaşılması için Einstein’ın genel rölativite teorisi devreye girer. Bir kütlenin varlığı dört boyutlu uzay-zamanı eğer. Diğer kütle bu eğriliğin etkisini ‘çekim kuvveti’ olarak görür; yani yer çekimi, uzay-zamanın eğriliğinin sonucudur. Şu an gravitasyonu, elektromanyetizma ve diğer çekirdek-altı kuvvetlerle aynı çatı altında açıklayacak bir teori kurmaya çalışıyoruz.” Basit açıklaması; evren nedir, neden oluşuyor, nasıl var oluyor? Eğer uzayımız üç boyutlu değil daha çok boyutlu ise neler olurdu?

ANTİMADDE NEREDE

Dereli, “Anti maddeden bahseden henüz pek az” diye devam ediyor: “Elektron varsa pozitron adını verdiğimiz anti-elektron da vardır. Proton varsa antiprotonu vardır. Nötronun antinötronu vardır. Elektron eksi, pozitron artı işaretli elektrik yüklüdürler; karşılaştıklarında birbirlerini yok ederek enerjiye dönüşürler. Soru şu; kurama göre evrenin başlangıcında madde kadar antimadde de var olmalıydı ama bugün gördüğümüz evren neredeyse tamamen maddeden oluşuyor. Antimadde nereye gitti? Şimdi niye yok? Bu, henüz kesin yanıtlayamadığımız büyük bir soru. CERN’deki bazı deneylerde antihidrojen atomları üretilebiliyor. Sayıca pek azlar ancak asıl büyük mesele onları hidrojen atomlarından uzak tutabilmek.”🤨