HASAN İZZEDDİN DİNAMO ROMANINI YAZDI

Fransız askerî makamlarınca önce idama mahkûm edilir, ardından cezası Fransız Guyanası’nda kürek mahkûmiyetine çevrilir. Burada ağır çalışma koşulları, hastalıklar, tropikal iklim ve son derece kötü cezaevi şartları içinde hayatta kalmaya çalışır. Sonunda kaçmayı başarır ve Türkiye’ye döner.

Kelebek romanının yakaladığı başarı ünlü yazar Hasan İzzettin Dinamo’nun dikkatini çeker ve kitabı daha önceden tanıdığı, hikayesini bildiği Mehmet Ali Kayan’a okuması için verir. Kayan kendi yaşadıklarının romandakinden çok daha zorluklarla dolu ve maceralı olduğunu söyler. Bunun üzerine Dinamo aylar boyunca Kayan’la görüşüp onun anılarını kayda geçirir.

Hasan İzzettin Dinamo bu anılardan yola çıkarak Kelebek romanının da etkisiyle 1981 yılında ‘Türk Kelebeği’ romanını yazar ve yayımlar.

KENDİ AĞZINDAN GERÇEK HİKÂYE

Hasan İzzettin Dinamo ile Mehmet Ali Kayan’ın konuşmalarına o dönem gazetecilik yapan Nezih Uzel de dahil olur. Konuşmaları kayda alır ve fotoğraflarını çeker. Uzel de yıllar sonra roman kurgusunda değil, kayıt aldığı şekliyle Kayan’ın anılarını kitap olarak hazırlar ancak 2012’deki ani vefatıyla bu proje yarım kalır. Nezih Uzel’in yarım kalan bu çalışması Ali Satan ve Melih Küçüker tarafından elden geçirilerek Timaş Yayınları tarafından ‘Mütareke İstanbul’undan Şeytan Adası’na Bir Esaret Hikâyesi – Mehmet Ali Kayan’ın Hatıraları’ adıyla yayımlandı.

Mehmet Ali Kayan’ın hatıralarından Şeytan Adası’nda başka Türk mahkûmların da olduğunu öğreniyoruz. Anılarını anlatırken Kelebek romanından ne kadar etkilendi bilinmez ama adadan kaçarken Henri Charriere’nin arkadaşı Louis Dega gibi onun da yanında Sürmeneli Hasan Kaptan var. Altın ırmağın kıyısında kendi kolonisini kuran eski mahkûm Paşazade Ahmet de Kayan’ın anılarında anlattığı Türklerden bir diğeri.  

Mehmet Ali Kayan’ın soyadı bazı kaynaklarda ‘Kayen’ olarak geçiyor. Mehmet Ali’nin Türkiye’ye döndüğünde Fransız Guyanası’nın başkenti Cayenne (Kayen) adından esinlenerek bu soyadını aldığı belirtiliyor.

İKİ KERE FİLME ÇEKİLDİ

Hapishane temalı sinema tarihinin en büyük başyapıtlarından biri olarak kabul edilen 1973 yapımı Kelebek’te Steve McQueen (Henri ‘Papillon’ Charriere) ve Dustin Hoffman (Louis Dega) başrollerdeydi. Filmin 2017 yılındaki yeniden çevriminde başrolleri Charlie Hunnam (Papillon) ve Rami Malek (Louis Dega) üstlendi.