Bodrum mandalini ile döner miyiz dersiniz o eski günlere?

Bir zamanlar Bodrum’un önemli geçim kaynaklarından biri mandalindi. Ama zamanla turizm ve plansız şehirleşmeyle bahçeler azaldı. Oysa yılda iki kez hasat edilebilen, sıfır atık felsefesine bütünüyle uygun, son derece bereketli bir meyveden söz ediyoruz. Ona yeniden değer kazandırabilirsek tarım ve turizm birbirinin rakibi olmaktan çıkar, turizm mandalina bahçelerini yaşatan bir unsura dönüşür.

Bodrum denince aklınıza ilk ne geliyor? Masmavi koylar, beyaz evler, begonviller… Ya da trafik, betonlaşma, kalabalık ve fahiş hesaplar belki. Oysa çok değil, bundan bir-iki kuşak önce bu sorunun ilk cevaplarından biri mandalindi. O kadar ki bir aile yalnızca mandalin yetiştirip satarak dört çocuğunu en iyi okullarda okutup büyütebiliyordu.

Ya şimdi?

Plansız büyüyen turizm ve kontrolsüz şehirleşmeyle birlikte önce insanı sonra Bodrum değişti. Mandalin yetiştirmekten elde edilen gelirle aynı bahçenin arsa değeri arasındaki makas büyüdü; üreticinin ağacını koruması zorlaştı. Bahçeler satıldı, ağaçlar söküldü, yerlerine binalar dikildi.

Peki, kalan ağaçları korumak için ne yapmalı? Çare gastronomi olabilir mi?

Müskebi’deki Bodrum Yadigarı’nın zehirsiz tarım yapılan bahçesinde, yeşil mandalinleri toplarken işte bunları düşünüyordum.

Erman Aras’ın kurduğu Bodrum Yadigarı’nın hikayesi, baba Ömer Aras’ın 1950-60 yılları arasında 4 bin mandalin ağacı dikmesiyle başlıyor. Ömer Bey yöredeki mandalin üretiminin öncü isimlerinden biri. Ama bu hikayenin evveli var: II. Dünya Savaşı’ndan önce tütün artık para etmemeye, incir de zorlanmaya başlayınca Bodrum yarımadası arayışa giriyor. Bu esnada Kalimnos adasından bir sığır tüccarı, yarımadaya gelip köylülerden sığır alıyor. Ancak savaş başlayınca Türkiye’ye gelemediği için son alışverişin borcunu ödeyemiyor. Kalimnos’ta mandalin fideleri yetiştirmiş; savaş bitip Bodrum’a gelince “İsterseniz borcumu fidelerle ödeyebilirim” diyor. Fideler adadan gelmeye başlıyor ve Bodrumlular incirleri döküp mandaline yöneliyor. Bodrumlular zamanla tonlarca meyve ihraç ederek büyük bir ticari başarı elde ediyor.