Yapay zekanın ekonomiyi büyüteceği ancak gelir adaletini bozacağı öngörülüyor

Yapay zeka teknolojileri geliştiren Anthropic'in 2030 yılı projeksiyonları, uç bir senaryoda yapay zekanın ABD ekonomisini yüzde 32 büyüterek büyük bir refah oluşturacağını ancak gelirin emekten ziyade sermaye sahiplerine kayacağını ortaya koydu.

Anthropic'in ekonomi ekibi tarafından yayımlanan "Ekonomik Gelecek Senaryoları" başlıklı teknik rapor, yapay zekanın ekonomik büyümeyi eşi benzeri görülmemiş seviyelere çıkarma potansiyeline işaret ederken, gelir dağılımında sermaye lehine ciddi bir adaletsizlik oluşturabileceği ve beyaz yakalı çalışanlar için tarihi istihdam kayıplarına yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

ABD merkezli şirketin hazırladığı bu etkileşimli model, yapay zekanın gelişim hızına, sektörler tarafından benimsenme oranlarına ve görev bazlı otomasyon yeteneklerine dayanarak ülke ekonomisi için üç temel senaryoyu ortaya koyuyor.

İşlerin neredeyse tamamının otonom şekilde yürütüldüğü uç bir senaryoda, yapay zeka yaygınlaştıkça ABD'de yıllık Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) büyümesinin yüzde 15'e ulaşacağı ve bu durumun ekonominin yaklaşık 5 yılda bir iki katına çıkmasını sağlayacağı belirtiliyor.

En büyük baskıyı masa başı çalışanlar görecek

Mevcut ekonomik düzende ulusal üretim değerinin yüzde 60'ının emeğe, yani işçilere, yüzde 40'ının ise sermayeye gittiği varsayımından hareket eden araştırma, en uç senaryonun gerçekleşmesi durumunda bu dengenin tamamen altüst olacağını gösteriyor.

Buna göre, mühendis, yazılımcı, avukat ve muhasebeci gibi masa başı bilgi çalışanlarının iş süreçlerinin çoğunda yapay zekanın insan performansını geride bıraktığı radikal senaryoda, ABD'de GSYH'nin yapay zekasız projeksiyonlara kıyasla yüzde 32,4 artarak 44,4 trilyon dolara ulaşacağı tahmin ediliyor.

Buna karşın, aynı senaryoda genel işsizlik oranının tipik bir ekonomik durgunluk seviyesini aşarak yüzde 12'ye çıkacağı, beyaz yakalı istihdamında yüzde 20'yi aşan keskin bir düşüş yaşanacağı ve bu grubun ücretlerinin yüzde 10'dan fazla gerileyeceği uyarısı yapılıyor. Gelir bölüşümünde ise emeğin payı yüzde 45,2'ye gerilerken, sermayenin payı 14,8 puanlık sert bir artışla yüzde 54,8'e yükseliyor.

Bu durum, ekonomi üçte bir oranında büyüse bile işçilere ödenen toplam ücret miktarının yapay zekanın hiç var olmadığı bir dünyadaki seviyeyi aşamayacağını gösteriyor.

Model, hangi senaryo gerçekleşirse gerçekleşsin, yapay zekadan elde edilen ekonomik kazançların yapay zeka modellerine, verilere ve bilgi işlem kaynaklarına sahip sermaye sahiplerinin elinde toplanacağını ortaya koyuyor.

Öte yandan, yapay zekadan daha az etkilenen teknisyenlik, elektrikçilik veya hemşirelik gibi fiziksel güce ve insan ilişkilerine dayalı meslek gruplarında ücret artışları görülebileceği ve bu işlerin daha değerli hale gelebileceği belirtiliyor.

Kademeli geçiş ve dengeli büyüme ihtimalleri

Yapay zekanın daha düşük profilde seyrettiği diğer senaryolarda ise daha kontrollü bir piyasa hareketi bekleniyor. Yapay zekanın ekonomi genelindeki görevlerin yalnızca yüzde 4'ünü üstlendiği en düşük etkili "ılımlı senaryo" yaklaşımında, ABD'de GSYH'nin yapay zekasız bir dünyaya kıyasla yüzde 1,6 artarak 34,1 trilyon dolar seviyesinde gerçekleşeceği öngörülüyor.

Bu senaryoda istihdam ve işsizlik oranlarının tarihsel normlar içinde kalacağı ve yapay zekanın küresel internet devrimine benzer şekilde piyasalarda kademeli bir etki yaratacağı tahmin ediliyor.

Yapay zekanın bilgi odaklı beyaz yakalı iş süreçlerinin yaklaşık yarısını otonom olarak devraldığı orta vadeli "belirgin senaryo" kapsamında ise ABD'de GSYH'nin baz senaryonun yüzde 8,3 üzerine çıkarak 36,3 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.

Bu süreçte genel işsizlik oranının yüzde 4,6 ila 5'e yaklaşacağı tahmin edilirken, bilgi sektörü istihdamının yaklaşık yüzde 4 gerileyeceği ve beyaz yakalı ücretlerinin durgunlaşacağı öngörülüyor.

Süreç kaçınılmaz bir yürüyüş değil, bir planlama aracı

Anton Korinek, Charles Jones, Szymon Sacher, Tess Cotter ve Peter McCrory tarafından geliştirilen model kapsamındaki bu senaryoların kesin birer tahmin olmadığı ve belirli bir olasılık taşımadığı belirtiliyor.

Söz konusu modelin, ekonomik krizler, finansal piyasa şokları, hükümetlerin politika ve vergi tepkileri, yıkıcı yapay zeka hata modları veya robotik alanındaki ilerlemelerin fiziksel iş gücünü de otomatikleştirmesi gibi dışsal makroekonomik faktörleri kapsam dışında bıraktığı belirtiliyor.

Enstitünün yaklaşık 11 bin ABD'li yetişkinle yaptığı anket çalışması, kamuoyunun medyan beklentilerinin genel olarak "belirgin" olduğunu, yani orta senaryo ile örtüştüğünü de gösteriyor.

Anthropic ekonomisti Peter McCrory, söz konusu çalışmaya ilişkin değerlendirmesinde, "Bu senaryolar önceden belirlenmiş, kaçınılmaz bir yürüyüş değil. Senaryo modellemesi yapmamızın temel amacı, kurumların ve hükümetlerin gelecekteki olası risklere karşı doğru stratejik planlamalar yapabilmesini sağlamaktır." ifadelerini kullandı.

Elon Musk, yüzde 15'lik büyüme senaryosunun gerçekleşeceğini öngörüyor

Milyarder iş insanı Elon Musk, insansı robotlar seri üretime geçtiğinde Anthropic'in ABD GSYH'sinde yıllık yüzde 15'lik büyüme öngören uç senaryosunun "kesinlikle gerçekleşeceğini" belirtti.

Musk, geçen hafta G20 İnovasyon Bakanları Toplantısı'nda yaptığı çevrim içi konuşmada da "Yapay zekadan önemli verimlilik artışları göreceğiz, aslında şimdiden görüyoruz. Robotik alanında ise çok daha dramatik verimlilik artışları göreceğiz. Buradaki ölçeğe dair bir fikir vermek gerekirse, yapay zekanın küresel ekonomiyi muhtemelen yüzde 20 ila 30 oranında büyüteceğini düşünüyorum." demişti.