Bu düzen böyle gitmez liderlerden BM'ye değişim çağrısı

Dünya liderleri, önceki gün New York’taki BM kürsüsünde ‘mevcut düzene’ itiraz etti. BM için değişim çağrıları peş peşe gelirken, liderlerin bir diğer ortak gündemi ise Gazze oldu.

Son yıllarda uluslararası krizleri önlemekte yetersiz kalmakla suçlanan Birleşmiş Milletler (BM), önceki gün New York’ta düzenlenen 81’inci Genel Kurul oturumunda eleştiri yağmuruna tutuldu. Dünya liderleri, 81 yıl önce kurulan BM sisteminin “bugünün dünyasına ayak uyduramadığını” belirterek değişim çağrısı yaptı. Liderlerin konuşmalarında özellikle Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesine tanınan veto hakkına yönelik tepkiler dikkat çekti.

İLK ELEŞTİRİ GUTERRES’TEN

BM sistemine yönelik eleştirilerin fitilini, görev süresinin sonuna yaklaşan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ateşledi. Guterres, “Güçlü ve etkili kurumlar, 80 yıl önceki güç düzenlemelerini değil, günümüz dünyasındaki ülkelerin ve ekonomilerin giderek değişen göreceli ağırlığını yansıtmalı” dedi. Genel Kurul Başkanı Khalilur Rahman da BM’ye güvenin alınan kararlar ve yerine getirilen vaatler doğrultusunda kazanılacağını belirterek, “Dışarıdaki insanlar Birleşmiş Milletler hâlâ var mı diye sormuyor. İşe yarıyor mu diye soruyor” ifadelerini kullandı.

‘5 ÜLKE BİZİ REHİN ALDI’

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva ise, BM’nin insanlığı savaşlardan koruma görevinde başarısız olduğunu belirtti. Güvenlik Konseyi’ndeki veto sistemini de eleştiren Lula, beş daimi üyeye tanınan ayrıcalığın büyük güçlere uluslararası krizler karşısında hareketsiz kalma imkânı verdiğini kaydederek “Görevini yerine getiremeyen Güvenlik Konseyi’nin hareketsizliği hepimizi rehin almış durumda” dedi. Japonya Başbakanı Sanae Takaiçi de “BM’nin daha dirençli ve etkili bir yapıyla yeniden doğması ve uluslararası toplumun güvenini yeniden kazanması gerektiğini” savundu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Genel Kurul kürsüsünde daha önce defalarca kez dile getirdiği “Dünya 5’ten büyüktür” sözünü tekrarladı.

VETO DUVARI AŞILAMIYOR

Genel Kurul’dan yükselen çağrılara rağmen ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere “sahip oldukları güçten vazgeçmeye” niyetli değil. ABD Başkanı Donald Trump, konuşmasında“değişim” taleplerine değinmezken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Washington ve Pekin’e yüklenerek “Bazıları bize kararları yalnızca iki gücün, ABD ve Çin’in alacağına inandırmak istiyor. Yeni üyelere, yeni bölgelere açılmalıyız” ifadelerini kullandı. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov da “Rusya’nın daimi üye sayısının artırılmasını desteklediğini ancak mevcut üyelerin statüsü ile veto hakkının korunması gerektiğini” savundu. Beş daimi üyeden birinin vetosu, diğer üyelerin desteğine rağmen karar tasarısının kabul edilmesini engellemeye yetiyor. Özellikle daimi üyelerin doğrudan taraf olduğu krizlerde kullanılan veto yetkisi, Konsey’in en kritik uluslararası sorunlarda dahi ortak karar almasını zorlaştıran başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

KÜRSÜDE GAZZE İSYANI

GENEL Kurul’un ilk gününde liderlerin üzerinde durduğu bir diğer başlık ise Gazze oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasında “Karşımızda öldürmeye doyamayan soykırımcı bir zihniyet var. Herkesi İsrail’e daha fazla baskı kurmaya davet ediyorum” ifadelerini kullanırken, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani ise “Gazze’de yaşananlar soykırımdır ve tüm insanlığın vicdanında bir utanç lekesidir” dedi. Ürdün Kralı 2’nci Abdullah, “uluslararası toplumun İsrail ile başa çıkmak için birkaç seçeneğe sahip olduğunu ancak bunları kullanmadığını” belirtirken, Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva ise “Filistinlilerin nesiller boyunca soykırımın acısını ve travmasını taşıyacağını” ifade etti. İngiltere Başbakanı Andy Burnham da İsrail’in Batı Şeria’daki E1 bölgesinde binlerce yeni konut inşa etme planının, bir Filistin devletinin kurulmasını imkânsız hale getireceğini belirterek, “Buna izin verilemez” dedi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un İsrail’e yönelik eleştirileri ise Tel Aviv’in tepkisini çekti. Gazze’de “sözde barış” sağlandığını ancak tek bir insani yardım koridorunun dahi açılmadığını belirten Macron, “Hepimizin utanması gereken bu manzarayı izlemekle mi yetineceğiz?” dedi. Macron’un “Hamas Batı Şeria’da hiçbir zaman faaliyet göstermedi” sözlerine Tel Aviv’den yanıt geldi. Netanyahu’nun ofisi söz konusu ifadeyi “çarpık bir saçmalık” olarak nitelendirirken, Diaspora Bakanı Amichai Chikli, “Utanmalısın Emmanuel. Utanmalısın” ifadelerini kullandı. Fransız bir yetkili ise Macron’un sözlerinin yanlış çevrildiğini, Macron’un aslında “Hamas Batı Şeria’yı hiçbir zaman yönetmedi” dediğini savundu.