Britanya kendi fon soruşturmasında ne yaptı

Fon soruşturması derinleştikçe sorunun örneğine defalarca rastlanan bir Ponzi düzeni olduğu daha net anlaşılıyor.

Amerikalı Bernie Madoff tarihin bilinen “en başarılı” Ponzi dolandırıcısı olarak kabul edilmişti. Finansal kapitalizmin kalbi olan Wall Street’te 20 yıldan uzun süre saygın bir finansçı olarak saadet zincirini sürdürmeyi başardı. Ta ki 2008 finans krizi, sistemi işlemez hale getirene kadar...

Madoff kadar ses getirmese de birkaç yıl önce İngiltere finans sisteminde de benzer bir Ponzi sahtekârlığı yaşandı. Üstelik bu Türkiye’de bugün yaşananlara benzer bir sorundu.

İngiliz yatırım şirketi London Capital & Finance (LCF) sıradan bireysel yatırımcılara, yüksek sabit getiri garantili mini tahviller satmaya başladı. Bu ürün küçük yatırımcıların vergiden muaf tutulan yatırım hesaplarıyla da uyumluydu.

LCF bu yöntemle kısa sürede binlerce yatırımcıyı cezbetti. Küçük yatırımcılar tamamen yasal yollardan satılan mini tahvillere akın etti. Şirket 2019’da iflasını açıkladığında bunun İngiltere tarihinin en büyük Ponzi dolandırıcılığı olduğu ortaya çıktı.

Yaklaşık 12 bin yatırımcı dolandırılmış, ortada 237 milyon sterlinlik fatura kalmıştı.

Peki İngiltere bu konuda ne yaptı?

- Bir yanda ceza ve tazminat davaları açıldı. Aralarında şirketin CEO’su Michael Thomson’ın da bulunduğu piramidin en üstünde bulunan isimlerin malvarlıkları donduruldu. Yöneticiler toplamda 390 milyon sterlin tazminat ödemeye mahkûm edildi.

- Bir taraftan da büyük dolandırıcılıkları soruşturmakla görevli devlet kurumu SFO tarafından ana ceza davası açıldı. Bu dava hâlâ sürüyor.

- Devlet, mağdurlar için zorunlu olmamasına rağmen bir geri ödeme fonu kurdu. Küçük yatırımcı bu sayede ana parasının yüzde 80’ine kadarını kurtarmayı başardı. Mağdurlara iki yıl içinde 173 milyon sterlin ödenerek bu fon kapatıldı. Dolandırıcıların malvarlıklarına el konulduğu için devlet fondan yaptığı ödemeyi buradan tahsil etti.

- Soruşturma, dolandırıcılığı fark edemeyen İngiltere’nin SPK’sı sayılan FCA için de önemli sonuçlar doğurdu. Bir bağımsız denetçi tarafından hazırlanan zehir zemberek 500 sayfalık bir rapor FCA’in sistemsel olarak başarısızlığını ortaya koydu.

- Rapor sonrasında İngiliz SPK’sının yönetimi değişti. Dahası üst düzey yöneticilerin prim ödemeleri kalıcı olarak kaldırıldı, yönetim maaşları ciddi oranda düşürüldü. Bir bakıma geçmiş yönetimin yanlışı gelecekteki yöneticilere de fatura edilmiş oldu.

- Skandal sonrasında finans piyasasına yeni tedbirler getirildi. Dolandırıcılıkta kullanılan mini tahvil gibi “yaratıcı” finansal ürünler yasaklandı. 

İngiltere’nin fon soruşturmasında bunlar yaşanırken hikâyenin bir de “huylu huyundan vazgeçmez” kısmı var. Bütün malvarlıklarına el konulan eski CEO Michael Thomson geçenlerde para kazanmak için eskiden kendisine ait olan jakuzi ve at semerlerini satarken yakalandı. Bunun için de 6 ay hapis cezası aldı.