TİCARET SAVAŞI BİTTİ Mİ?

Hayır ama biçim değiştiriyor olabilir. Çalışma kurulları oluşturulacak olsa da esas mücadelenin çiplerde, yapay zekada, kuantumda, bataryalarda, nadir toprak elementlerinde olduğu biliniyor. Burada iki tarafın amacı karşı tarafı güçlendirmek değil:

- ABD, Çin’in kritik teknolojilerde kendisine yetişmesini yavaşlatmak istiyor.

- Çin ise Amerikan teknolojik baskısına karşı kendi ekosistemini mümkün olduğunca bağımsızlaştırmaya çalışıyor.

YENİ BİR G2 Mİ?

Bu soruyu sormak gerekiyor.

ABD ve Çin giderek daha fazla ikili mekanizma kurarsa dünya iki büyük gücün kendi aralarında pazarlık yaptığı bir sisteme mi gidecek? Bunun Avrupa açısından çok ciddi sonuçları olabilir. Washington ve Pekin kendi kritik mineral akışlarını güvence altına alırsa Avrupa nerede kalacak? İki ülke yapay zekâ güvenliğinin normlarını kendi arasında konuşursa Brüksel’in düzenleyici gücü ne olacak? ABD ile Çin karşılıklı pazar erişimlerini sektör sektör müzakere etmeye başlarsa Dünya Ticaret Örgütü’nün rolü ne olacak? Orta büyüklükteki güçlerin alanı daralacak mı?

SENARYOLAR

Washington’da başlayan süreç nereye gider? Bunu tek bir tahminle anlatmak bana doğru gelmiyor. Çünkü sistem çok fazla değişkene bağlı.

- KONTROLLÜ REKABET: Bana göre temel senaryo bu. İki taraf ekonomik mekanizmaları işletir. Trump ile Şi iletişimi sürdürür. Kritik minerallerde dönem dönem sorun yaşanır ama tamamen kesilmez. Yapay zekâ konusunda güvenlik diyaloğu devam eder. Askeri iletişim mekanizmaları güçlendirilir. Çip kısıtlamaları tamamen kalkmaz. Çin kendi teknoloji kapasitesini artırır. ABD Hint-Pasifik’teki askeri yapılanmasını korur. Tayvan meselesi çözülmez. Kısacası ilişkiler düzelmez; istikrara kavuşur.

- BÜYÜK YUMUŞAMA: İkinci ihtimal daha ileri bir yumuşama. Ticaret anlaşmaları genişler. Washington bazı teknoloji kısıtlamalarını yeniden değerlendirir. Pekin kritik minerallerde daha öngörülebilir davranır. Bu gerçekleşirse Washington zirvesi ileride ABD-Çin ilişkilerinde gerçek bir dönüm noktası olarak değerlendirilebilir. Ama bu senaryonun önündeki en büyük engel teknolojik üstünlük mücadelesi.

- TAYVAN ŞOKU: En tehlikeli senaryo. Tayvan Boğazı’nda askeri gerilim yükselir. Çin geniş çaplı tatbikat yapar. ABD yeni silah paketi açıklar. Bir uçak veya gemi olayı yaşanır. İki güç arasında gerilim yükselir. Bu nedenle Washington zirvesinin gerçek stres testi Tayvan olacaktır.

- TEKNOLOJİK SOĞUK SAVAŞ: Bir başka ihtimal ise ticarette yumuşama olurken, teknoloji savaşının sertleşmesi. Bu senaryo bana özellikle önemli geliyor. Kim en gelişmiş çipi üretecek? Kim yapay zekâ modellerini eğitecek? Kim kritik mineralleri kontrol edecek? Kim küresel AI standartlarını belirleyecek? Tarihin en büyük teknolojik güç mücadelesi yaşanır.

- BÜYÜK GÜÇLER KONSERİ: Daha düşük olasılıklı ama üzerinde düşünmeye değer son senaryo. ABD ve Çin yalnızca ikili ilişkilerini değil, bazı küresel krizleri de birlikte yönetmeye başlar.

HANGİ GÖSTERGELER İZLENMELİ?

Bence önümüzdeki aylarda zirvenin gerçekten başarılı olup olmadığını anlamak için kırmızı halıya değil beş göstergeye bakmalıyız.

- Tayvan silah paketleri; Washington ne yapacak?

- Nadir toprak sevkıyatları; Pekin gerçekten akışı normalleştirecek mi?

- İleri teknoloji kısıtlamaları; Trump yönetimi çip ve AI kontrollerinde esneyecek mi, sertleşecek mi?

- Askeri iletişim; Pasifik’te kriz çıktığında iki taraf gerçekten telefonu açacak mı?

- Lider diplomasisi; Trump-Şi kişisel ilişkisi kurumsal ilişkiye dönüşebilecek mi? Çünkü liderler değişir. Kalıcı olan mekanizmalardır.

Bence zirvenin önemini ne abartmak ne küçümsemek gerekiyor. İki büyük güç birbirlerini ortadan kaldıramayacaklarını görüyor. Amerika Çin’i dünya ekonomisinden çıkaramıyor. Çin Amerika’nın küresel finansal ve teknolojik gücünü kısa vadede ikame edemiyor.

PEKİ WASHINGTON’DA GERÇEKTEN NE OLDU?

ABD Çin’in üretim kapasitesini görmezden gelemiyor. Çin Amerikan pazarını tamamen kaybetmek istemiyor. İki taraf da doğrudan askeri çatışmanın bedelini biliyor. O zaman geriye tek seçenek kalıyor; rekabeti sona erdirmek değil, yönetmek. Belki de 21’inci yüzyılın iki büyük gücü birbirleriyle aynı dünyada yaşamayı öğreniyorlar. Başarabilirler mi? Bilmiyoruz çünkü bütün bu yeni mimarinin altında hâlâ üç fay hattı uzanıyor; Tayvan,teknoloji, güç.🤫