Yaşıyor musun, canlı mısın?

Biyolojik olmayan, toplama genler ve moleküllerle oluşturulan bir sentetik hücre ilk kez tam teşekküllü yaşam belirtileri gösterdi. SpudCell adı verilen bu yapay hücre; beslenme, büyüme, kendi DNA’sını kopyalama, bölünerek çoğalma ve doğal seçilime uğrama gibi canlılığın temel süreçlerini taklit edebiliyor.

Yaşamın yapıtaşlarını anlamak mümkün fakat canlılığın nereden geldiği gizemini koruyor. Geçen ay ABD’deki Minnesota Üniversitesi’nden biliminsanları onlarca yıldır araştırmaları süren ‘yaşayan hücre’ yaratma deneylerinde çığır açan bir başarı elde ettiler. Biyolojik olmayan, yani tamamıyla ‘cansız’ materyallerden üretilen bir sentetik hücre, ilk kez tam teşekküllü yaşam belirtileri gösterdi. Toplama genler ve moleküllerle oluşturulan sentetik hücre beslenen, büyüyen ve çoğalabilen bir sisteme dönüşerek laboratuvar koşullarında “Yaşıyor” demeye en çok yaklaşan yapay ünite olarak kayda geçti.

The New York Times’ın haberine göre Minnesota Üniversitesi’nde araştırmayı yürüten sentetik biyolog Kate Adamala’nın liderliğindeki ekip, cansız kimyasalları sıfırdan bir araya getirerek hücre yaşam döngüsünü tamamlayabilen ilk sentetik yapıyı geliştirdi. SpudCell adındaki bu yapay hücre; beslenme, büyüme, kendi DNA’sını kopyalama, bölünerek çoğalma ve doğal seçilime uğrama gibi canlılığın temel tüm süreçlerini taklit edebiliyor.

Bir hücrenin içinde neler olduğunu ilköğretim kitaplarındaki o meşhur hücre grafiğinden hatırlayabiliriz. Teknolojinin ilerlemesiyle hücrelerin çok daha karmaşık yapıda olduğunu görüntüleme imkânı bulduk. Elbette hücrenin karmaşıklığını hangi bünyede olduğu belirliyor. Örneğin insan hücresi bir bakteri hücresinden bin kat fazla hacme sahip ve içeriğinde 3,2 milyar DNA baz çiftinden oluşan genom var. E.coli bakteri hücresinde 4,6 milyonluk; sentetik hücredeyse 90 bin ölçeğinde genom görüyoruz. Genom bir hücrenin kendi devamlılığını sağlayabilmesi için DNA’daki genetik bilgilerin ve şifrelerin tamamını ifade ediyor. Bir bakıma o canlıyı inşa etmek ve yaşatmak için düzenlenmiş bir talimat kitabı.